اینکه مالیات چیست و به چه معنا می باشد و انواع مالیات ها چه نوع مالیاتی هستند را در این مطلب به صورت اجمالی به آن می پردازیم. البته قواعد حاکم بر انواع مالیات ها را در بخش های مختص به خود بررسی می نماییم فلذا این مطلب صرفاً برای آشنایی با مفهوم مالیات و انواع مالیات ها می باشد.
مالیات به چه معنا می باشد؟
در خصوص مفهوم مالیات و انواع مالیات ها ابتدا باید بدانیم که مالیات چیست و چه کاربردی دارد و هدف از پرداخت مالیات چه می باشد؟
مقدار وجهی که هر شخص می بایست به منظور تأمین هزینه های عمومی و حفط منافع اقتصادی سیاسی و… کشور، از دارایی و درآمد خود به میزان تعیین شده در قانون، به دولت بدهد؛
از این رو مالیات را به دو نوع مالیات مستقیم و مالیات غیر مستقیم تقسیم می نمایند.
مالیاتی که به صورت مستقیم از مؤدی اخذ می شود را مالیات مستقیم می گویند که در غیر اینصورت مالیات، غیر مستقیم می باشد.
مالیات های مستقیم
مالیاتی که به صورت مستقیم از مؤدی اخذ می گردد یعنی مالیات های مستقیم، یا مالیات بر دارایی می باشد یا مالیات بر درآمد؛ به عبارت دیگر مالیات مستقیم یا مالیات بر دارایی است یا مالیات بر درآمد.
مالیات بر دارایی چیست؟
یکی از انواع مالیات های مستقیم بوده و مالیاتی را شامل می شود که بر دارایی فرد قرار می گیرد. مصادیق مالیات بر دارایی را به صورت اجمالی بررسی می نماییم.
مصادیق مالیات بر دارایی
1-مالیات بر ارث
هنگامی که شخصی فوت می نماید،در صورت انتقال ترکه به وراث، ایشان می بایست مبلغی را به عنوان مالیات بر دارایی پرداخت نمایند؛فلذا چنانچه دارایی متوفی به غیر از وراث برسد با مالیات بر ارث مواجه نیستیم بلکه می بایست قواعد مالیات بر درآمد اتفاقی را رعایت نماییم. فوت در اینجا اعم است از فوت واقعی یا فوت فرضی.
2-مالیات بر اراضی بایر
هم اکنون به موجب ماده 15 قانون ساماندهی و حمایت از تولید و عرضه مسکن مصوب 1387 اراضی بایر با کاربری مسکونی در محدوده شهر ها، سالانه مشمول مالیات به نرخ 12درصد بر مأخذ ارزش معاملاتی می باشد.
3-مالیات بر تمبر
حق تمبر همان موارد الصاق و ابطال تمبر می باشدکه بر روی اسناد و مدارک قرار می گیرد (الصاق) و با ابطال آن وصول میگردد.
مواد ۴۴ تا 51 قانون مالیات های مستقیم در مورد حق تمبر می باشد.
4-مالیات سالانه بر املاک
مطابق آخرین قواعد موجود، در حال حاضر زمین های فاقد اعیانی دارای کاربری مسکونی، اداری و تجاری، باغ ویلاهای مجاز و خانه های مجلل که ارزش آن ها بیش از دویست میلیارد ریال می باشد نسبت به مازاد آن مبلغ، مشمول مالیات به میزان دو در هزار می شوند.
5-مالیات بر خانه های خالی
منظور از خانه های خالی هر واحد مسکونی واقع در کلیه شهر های بالای یکصد هزار نفر جمعیت است که به استناد سامانه ملی املاک و اسکان کشور موضوع تبصره 7 ماده 169 مکرر قانون مالیات های مستقیم، در هر سال مالیاتی، در مجموع بیش از 120روز ساکن یا کاربر نداشته باشد.
6-مالیات سالانه خودروهای گران قیمت
ببرابر با بند چ تبصره 6 قانون بودجه سال 1403 کشور- انواع خودروی سواری و وانت دو اتاق (کابین) دارای شماره انتظامی شخصی در اختیار مالکان اعم از اشخاص حقیقی و حقوقی غیردولتی که قیمت روز خودروی آنها بیش از سی و پنج میلیارد ( ۳۵.۰۰۰.۰۰۰.۰۰۰) ریال است نسبت به مازاد بر این مبلغ مشمول مالیات سالانه خودرو به نرخ یک درصد (۱%) می گردند.
مالیات بر درآمد چیست؟
اشخاص بابت آن فعالیت اقتصادی که انجام می دهند و درآمد کسب می نمایند می بایست قسمتی از آن را به موجب قانون به عنوان مالیات در حساب دولت تأمین نمایند البته مشروط بر اینکه درآمد تحقق یابد همچنین آن درآمد به فعلیت رسیده باشد (نه بالقوه)،
فرضاً اگر شخصی هزار عدد وسیله چاپگر به منظور فروش و کسب درآمد خریداری نماید ولیکن در عمل نه درآمدی تحقق یابد و نه آن درآمد به فعلیت برسد، مشمول مالیات بر درآمد نخواهد شد.
مصادیق مالیات بر درآمد
1-مالیات بر درآمد املاک
مالیات بر درآمد املاک چیست؟
به طور مختصر مواردی را شامل می شود که مالک یا دارنده حق نسبت به یک ملک، درآمدی کسب نماید (مانند انتقال قطعی ملک یا واگذاری یا اجاره املاک)که باید برابر با میزان تعیینی قانون، مالیات آن را بپردازد.
2-مالیات بر درآمد کشاورزی
مالیات بر درآمد کشاورزی چیست؟
برابر با ماده 81 قانون مالیات های مستقیم-
درآمد حاصل از کلیه فعالیت های کشاورزی، دامپروری، دامداری، پرورش ماهی و زنبور عسل و پرورش طیور، صیادی و ماهیگیری، نوغان داری، احیای مراتع و جنگل ها، باغات اشجار از هرقبیل و نخیلات از پرداخت مالیات معاف می باشد. دولت نمکلف است مطالعات و بررسی های لازم را در زمینه فعالیت های کشاورزی و آن رشته از فعالیت های مزبور که ادامه معافیت آنها ضرورت داشته باشد معمول و لایحه مربوط را تا آخر برنامه سوم توسعه اقتصادی تهیه و به مجلس شورای اسلامی تقدیم نماید.
کشاورزی مجموعه فعالیت هایی می باشد که با بهره برداری از آب و زمین به تولید محصولات گیاهی منتهی می گردد؛ باید توجه داشت که فعالیت های کشاورزی فعالیتی می باشد که مستقیماً منتج به تولید محصولات کشاورزی می گردند؛ فلذا نمی توان فعالیت هایی مانند فروش کود، آب، و ….. که فعالیت های با واسطه و غیر مستقیم در تولید محصولات کشاورزی محسوب می گردند را فعالیت کشاورزی به حساب آورد.
3-مالیات بر درآمد حقوق
مالیات بر درآمد حقوق چیست؟
هنگامی که شخص حقیقی نیروی اشتغال خود را در اختیار دیگری اعم از شخص حقوقی یا حقیقی قرار می دهد و در قبال آن، حقوق یا مزدی دریافت می نماید می بایست برابر با میزان تعیینی توسط قانون، مالیات بر درآمد حقوق خود را بپردازد.
برابر با ماده 82 قانون مالیات های مستقیم-
درآمدي كه شخص حقيقي در خدمت شخص ديگر (اعم از حقيقي يا حقوقي ) در قبال تسليم نيروي كار خود بابت اشتغال در ايران برحسب مدت يا كار انجام يافته به طور نقد يا غيرنقد تحصيل مي كند مشمول ماليات بر درآمد حقوق است .
تبصره : درآمد حقوقي كه در مدت مأموريت خارج از كشور ( از طرف دولت جمهوري اسلامي ايران يا اشخاص مقيم ايران ) از منابع ايراني عايد شخص مي شود مشمول ماليات بردرآمد حقوق مي باشد.
4-مالیات بر درآمد مشاغل
مالیات بر درآمد مشاغل چیست؟
چنانچه شخص حقیقی از طریق اشتغال به مشاغلی غیر از موارد مذکور، درآمدی در ایران کسب نماید می بایست به میزان تعیین شده در قانون، مالیات بپردازد.
برابر با ماده 93 قانون مالیات های مستقیم-
درآمدي كه شخص حقيقي از طريق اشتغال به مشاغل يا به عناوين ديگر غير از موارد مذكور در ساير فصل هاي اين قانون در ايران تحصيل كند پس از كسر معافيت هاي مقرر در اين قانون مشمول ماليات بردرآمد مشاغل مي باشد .
تبصره : درآمد شركت هاي مدني ( اعم از اختياري يا قهري ) و همچنين درآمدهاي ناشي از فعاليت هاي مضاربه در صورتي كه عامل ( مضارب ) يا صاحب سرمايه شخص حقيقي باشد تابع مقررات اين فصل مي باشد.
5-مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی
شخص حقوقی یعنی گروهی از افراد انسان که با هدف مشترک به فعالیت های مشخصی می پردازند مانند شرکت ها؛ فلذا درآمد این اشخاص حقوقی با رعایت قوانین و مواد مربوطه شامل مالیات می باشد.
برابر با ماده 105 قانون مالیات های مستقیم-
جمع درآمد شركتها و درآمد ناشي از فعاليت هاي انتفاعي ساير اشخاص حقوقي از منابع مختلف در ايران يا خارج از ايران تحصيل مي شود ، پس از وضع زيان هاي حاصل از منابع غير معاف و كسر معافيت هاي مقرر به استثناي مواردي كه طبق مقررات اين قانون داراي نرخ جداگانه اي مي باشد ، مشمول ماليات به نرخ بيست و پنج درصد ( 25% ) خواهند بود .
تبصره 1 : در مورد اشخاص حقوقي ايراني غيرتجاري كه به منظور تقسيم سود تأسيس نشده اند ، در صورتي كه داراي فعاليت انتفاعي باشند ، از مأخذ كل درآمد مشمول ماليات فعاليت انتفاعي آنها ماليات به نرخ مقرر در اين ماده وصول مي شود.
تبصره 2 : اشخاص حقوقي خارجي و موسسات مقيم خارج از ايران به استثناي مشمولان تبصره (5) ماده (109) و ماده (113) اين قانون از مأخذ كل درآمد مشمول مالياتي كه از بهره برداري سرمايه در ايران يا از فعاليت هايي كه مستقيما يا به وسيله نمايندگي از قبيل شعبه ، نماينده ، كارگزار و امثال آن در ايران انجام مي دهند يا از واگذاري امتيازات و ساير حقوق خود ، انتقال دانش فني ، دادن تعليمات ، كمك هاي فني يا واگذاري فيلم هاي سينمايي از ايران تحصيل مي كنند به نرخ مذكور در اين ماده مشمول ماليات خواهند بود . نمايندگان اشخاص و موسسات مذكور در ايران نسبت به درآمدهايي كه به هر عنوان به حساب خود تحصيل مي كنند طبق مقررات مربوط به اين قانون مشمول ماليات مي باشند.
تبصره 3 : در موقع احتساب ماليات بردرآمد اشخاص حقوقي اعم از ايراني يا خارجي ، ماليات هايي كه قبلا پرداخت شده است با رعايت مقررات مربوط از ماليات متعلق كسر خواهد شد و اضافه پرداختي از اين بابت قابل استرداد است .
تبصره 4 : اشخاص اعم از حقيقي يا حقوقي نسبت به سود سهام يا سهام الشركه دريافتي از شركت هاي سرمايه پذير مشمول ماليات ديگري نخواهند بود.
در مواردي كه به موجب قوانين مصوب وجوهي تحت عناوين ديگري غير از ماليات بردرآمد از مأخذ درآمد مشمول ماليات اشخاص قابل وصول باشد ، ماليات اشخاص پس از كسر وجوه مزبور به نرخ مقرر مربوط محاسبه خواهد شد.
6-مالیات بر درآمد اتفاقی
درآمدی که شخص حقیقی یا حقوقی، نقداً یا غیر نقد به صورت غیر مستمر و اتفاقی به دست آورده ( مانند عقود رایگان یا صلح محاباتی و از این قبیل که جایزه، پاداش، هبه غیر معوض به نفع ایشان، و سایر عقودی که عوضین تعادل اقتصادی وجود ندارد از مصادیق این نوع از درآمد می باشند) برابر با قانون می تواند مشمول مالیات باشد.
برابر با ماده 119 قانون مالیات های مستقیم-
درآمد نقدي و يا غيرنقدي كه شخص حقيقي يا حقوقي به صورت بلاعوض و يا از طريق معاملات محاباتي و يا به عنوان جايزه يا هر عنوان ديگر از اين قبيل تحصيل مي نمايد مشمول ماليات اتفاقي به نرخ مقرر در ماده (131) اين قانون خواهد بود.
مالیات غیر مستقیم
مالیاتی را که افراد به صورت غیر مستقیم به دولت پرداخت می کنند مانند مالیات بر ارزش افزوده و عوارض مربوط به شهرداری ها و عوارض زیست محیطی، مالیات نقل و انتقال خودرو، عوارض خروج از کشور مسافر، مالیات شماره گذاری خودروها و ….
