در مطلب مطالبه مهریه؛ به مفهوم مَهریه و انواع آن پرداخته و اینکه چه چیزی را می توان مَهر قرار داد و شرایط مطالبه هریک و مرجع صالح جهت رسیدگی به مطالبه انواع مهر را به صورت مشروح بررسی نموده و نمونه دادخواست مطالبه مهریه را درج می نماییم.
مَهریه و انواع آن
مهریه یکی حقوق مالی زوجه می باشد که در نکاح دائم می تواند ضمن عقد نکاح یا پس از آن (قبل از مباشرت)تعیین گردد که به آن مهرالمسمی گفته می شود و چنانچه تعیین نگردد مهرالمثل برای ایشان تعیین می گردد، البته چنانچه مَهریه در نکاح منقطع تعیین نگردد عقد باطل می باشد.
به موجب ماده 1078 قانون مدنی “هر چیزی را که مالیت داشته باشد و قابل تملک نیز باشد می توان مَهر قرار داد“.
مهرالمسمی ممکن است عین معین باشد یا کلی و نیز می توان حق مالی یا منفعت یا انجام دادن کار معین را مَهر زن قرار داد. مَهر قرار دادن حق تألیف و اختراع و سرقفلی نیز امکان دارد.
مَهریه از حقوق مالی زوجه است و مواردی چون نشوز ، فساد اخلاق ، سوء معاشرت زن یا حتی ارتکاب زنا، این حق مالی را ساقط نمی نماید.
به موجب ماده 1079 قانون مدنی، مَهر باید معلوم باشد؛ بنابراین مهریه نمی تواند 6 دانگ از خانه ای باشد که بعداً ممکنست خریداری شود.
افزایش مهریه به موجب نظریه شورای نگهبان باطل می باشد.
قانونگذار در ماده 22 قانون حمایت خانواده برای اِعمال حبس زوج تا زمان تأدیه مَهریه، فقط تا 110 سکه بهار آزادی یا معادل آن، چنین حقی را برای زن مقرر کرده است. این امر به معنای تعیین سقف برای مهریه نیست؛ پس زوجه می تواند بابت وصول 110 سکه درخواست حبس و توقیف اموال زوج را بنماید و بابت مازاد آن صرفاً می تواند توقیف اموال زوج را درخواست نماید.
مَهریه ریالی مطابق با شاخص تورم بانک مرکزی بروز رسانی می شود.
به موجب ماده 1082 قانون مدنی “ به مجرد عقد، زن مالک مَهر می شود و می تواند هر نوع تصرفی که بخواهد در آن بنماید” ؛
مفاد این ماده ناظر به موردی است که مهر المسمی عین معین باشد و ارتباطی به سایر اقسام مَهر ( مهرالمثل-مهرالمتعه) ندارد.
زمان تأدیه مَهر از جانب مرد به زن
اگر حال باشد باید فوراً تأدیه شود.
چنانچه مَهر مؤجّل باشد می بایست در زمان و اَجَل تعیین شده پرداخت گردد.
چنانجه عندالمطالبه باشد؛ مَهر با مطالبه زوجه می بایست تأدیه گردد.
چنانچه مَهریه عندالاستطاعه باشد؛ زوجه در صورتی می تواند مرد را ملزم به تأدیه مَهریه نماید که بتواند استطاعت مالی زوج را اثبات نماید، بدیهی است در چنین حالتی (مَهریه عندالاستطاعه) زوجه حق جلب و زندانی کردن زوج را ندارد.
در خصوص مَهریه حال، مؤجّل، عندالمطالبه، زن می تواند تا پرداخت کامل مَهریه تمکین نکند (اِعمال حقّ حبس) ولیکن در مَهریه عندالاستطاعه از چنین حقی برخوردار نمی باشد. (حق حبس در عقد نکاح ماده 1085 قانون مدنی)
اَقسام مَهر
مهر المسمی
مَهری است که حین یا بعد از عقد(قبل از مباشرت) به طور مشخص تعیین می شود.
مهرالمثل
مَهری که در برخی از شرایط با توجه به وضعیت خانوادگی زوجه و سایر اوصاف او و با توجه به عرف محل تعیین می شود و به زوجه تأدیه می گردد.
مَهرالمتعه
مَهری که در برخی شرایط با توجه به وضع مالی مرد تعیین می شود و به همسر ایشان تأدیه می گردد.
موارد مهرالمسمی
1-اگر طرفین در عقد نکاح نسبت به مَهر خاصی تراضی نمایند.
2-اگر در عقد نکاح مَهریه ذکر نشود ولی طرفین بعد از نکاح و قبل از مباشرت به مَهر خاصی تراضی نمایند.
3-اگر مهرالمسمی تعیین شده باشد ولیکن مال غیر باشد و مالک نیز این امر را اجازه ندهد، زوجه مستحق مثل یا قیمت آن مال می باشد که چنین مثل یا قیمتی را مهرالمسمی می گوییم.
موارد مهرالمثل
1-اگر در عقد نکاح مَهر ذکر نشود یا عدم مَهر شرط شود و قبل از اینکه طرفین بر تعیین مَهر تراضی نمایند مباشرت رخ دهد.
2-اگر عقد نکاح باطل باشد و مباشرت رخ دهد، در صورتیکه زن جاهل به بطلان نکاح باشد ، به ایشان مهرالمثل تعلق می گیرد در غیر اینصورت یعنی علم زن به بطلان نکاح؛ مهریه ای به ایشان تعلق نمی گیرد.
3- اگر مهرالمسمی تعیین شده باشد ولیکن مالیت نداشته باشد یا مجهول باشد، در چنین فرضی به زوجه مهرالمثل تعلق می گیرد.
موارد مهرالمتعه
به موجب ماده 1093 قانون مدنی هرگاه در عقد نکاح دائم مهر تعیین نشده باشد و شوهر قبل از نزدیکی و تعیین مَهر زن خود را طلاق دهد، زن مستحق مهرالمتعه است.
مواردی که هیچ گونه مَهری به زن تعلق نمی گیرد
1-اگر در نکاح، مَهر معین نشود و قبل از مباشرت بین زوجین، یکی از آن ها فوت شود.
2-اگر عقد نکاح باطل باشد و مباشرتی رخ ندهد.
3-اگر عقد نکاح باطل باشد و مباشرت میان زن و مرد زخ داده باشد ولیکن زن آگاه به بطلان نکاح بوده باشد.
4-اگر نکاح قبل از مباشرت به دلیلی از جانب مرد یا زن فسخ شود مگر آنکه علت فسخ نکاح قبل از مباشرت، عَنَن (ناتوانی برقراری رابطه جنسی از جانب مرد) باشد، نصف مَهر به زن تعلق میگیرد. (ماده 1101 قانون مدنی)؛
هر گاه نکاح بعد از نزدیکی به جهتی فسخ شود، زن حق دریافت مهرالمسمی را دارد و مفهوم مخالف ماده 1101 این نظر را تأیید می کند.
هر گاه مَهر در عقد معین نشده باشد و نکاح در اثر عنن فسخ شود(قبل از مباشرت)، زن مستحق نصف مهرالمثل است.
هر گاه فسخ نکاح به دلیل تدلیس زن باشد، زن در هیچ صورت حقی بر مهر ندارد، زیرا به تقلب حقی به دست نمی آید.
حق حبس زوجه به چه معناست؟
حق حبس زوجه در مهریه یکی از حقوق قانونی زن در رابطه با مهریه است که طبق آن، زن میتواند از ایفای تعهدات نسبت به زوج (مادام که پرداخت مهریه انجان نپذیرفته) خودداری کند. به عبارت دیگر، زن حق دارد تا زمانی که شوهر مهریه را پرداخت نکرده است، از انجام وظایف زناشویی خود خودداری کند. این حق تحت عنوان “حق حبس” شناخته میشود.
مستند قانونی:
ماده 1085 قانون مدنی به وضوح به حق حبس اشاره میکند. این ماده میگوید:
“زن میتواند تا مهر به او تسلیم نشده از ایفای وظائفی که در مقابل شوهر دارد امتناع کند مشروط بر اینکه مهر او حال باشد و این امتناع مسقط حق نفقه نخواهد بود..”
- حق حبس به معنای آن است که در صورتی که مرد مهریه را نپردازد، زن میتواند از انجام وظایف زناشویی خودداری کند و به این ترتیب از نظر حقوقی شوهر را تحت فشار بگذارد تا مهریه را پرداخت کند.
- البته حق حبس مشروط به آن است که مهریه حال یا عندالمطالبه باشد و عندالاستطاعه نباشد.
مراحل مطالبه مهریه
زوجه با مدارک لازم (عقدنامه+مدارک شناسایی) به دفترخانه ای که عقد ایشان در آنجا ثبت گردیده مراجعه می نماید و درخواست مطالبه مهریه خود را با پرداخت هزینه اجرا ثبت می نماید. دفتر خانه مذکور نیز اظهارنامه ای با مهلت ده روزه جهت معرفی اموال برای پرداخت مهریه به زوج ارسال می نماید.
زوج برابر با مقررات اعسار سی روز مهلت ارائه دادخواست اعسار دارد؛ البته چنانچه این مدت را رعایت نکند جلب نمی گردد چرا که اداره ثبت نمی تواند مرجع صدور جلب باشد ولیکن اگر زوج در مهلت سی روزه اقدام به ارائه دادخواست اعسار ننماید زوجه می تواند از طریق دوایر اجرای ثبت ایشان را ممنوع الخروج نماید.
در برابر این اجرائیه ثبت مهریه دو حالت رخ می دهد:
حالت 1- مرد (زوج) خود مهریه را ظرف ده روز از تاریخ ابلاغ اجرائیه، مهریه را پرداخت می نماید یا اینکه مهریه را تأدیه نمی نماید ولیکن در نتیجه توقیف اموال ایشان و مزایده، اموال شناسایی شده کفاف تأدیه مهریه را میدهد؛ در چنین فرضی پرونده در همان اداره ثبت مختومه می گردد.
حالت 2- مرد (زوج) مهریه را ظرف ده روز تأدیه نمی نماید و در نتیجه این اقدام اموال ایشان توقیف می گردد که کفاف تأدیه مهریه را نمی دهد:
در چنین فرضی نامه عدم کفایت اموال به زوج داده می شود و ایشان می تواند با ضمیمه این نامه به دادخواست، مهریه را از طریق دادگاه مطالبه نماید.
چنانچه مهریه سکه یا وجه نقد یا هر حق دینی یا هر مال معین دارای سند رسمی باشد تقاضای مطالبه ابتدائاً از طریق دفترخانه محل ثبت ازدواج صورت می پذیرد ولیکن چنانچه مهریه یک مال کلی یا یک عین معین بدون سند رسمی باشد ؛ فرضاً 500 متر زمین با کاربری مسکونی یا یک قطعه زمین با نشانی دقیق ولی بدون سند رسمی؛ مطالبه چنین مهریه ای مستقیماً از طریق دادگاه به عمل می آید.
با توجه به انقضاء قانون برنامه ششم توسعه و عدم تكرار مقررات سابق در قانون برنامه جديد، وفق مواد قانون آيين دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب در امور مدني با عنايت به تكليف دادگستري در رفع منازعات و دعاوي و رسيدگي وفق قانون حمايت خانواده مصوب 1391؛ در حال حاضر نیازی به انجام این تکلیف نمی باشد و دادگستری (دادگاه خانواده صالح) مکلف به قبول دعاوی مطالبه مهریه بدون مراجعه متقاضی به اجرای ثبت می باشد.
در خصوص مطالبه مهر المثل و مهر المتعه : بدلیل اینکه میزان مهر مشخص نمی باشد مستقیماً می بایست به موجب تقدیم دادخواست به دادگاه خانواده از زوج مطالبه گردد.
نمونه فرم تقاضای صدور اجرائیه مهریه
نمونه دادخواست مطالبه مهریه
آرا وحدت رویه مرتبط با مهریه
رای وحدت رويه شماره 718 هيأت عمومي ديوان عالي كشور مصوب 1390/02/13 در خصوص حق حبس مهريه
دادگاه صالح
با رعایت مراحل مطالبه مهریه به شرحی که بیان گردید؛
در خصوص صلاحیت داتی، دادگاه خانواده نسبت به دعاوی مهریه صالح می باشد؛ برابر با ماده 12 قانون جدید شوراهای حل اختلاف مصوب 1402- مهریه تا نصاب یک میلیارد ریال در صلاحیت دادگاه صلح می باشد.
اما در خصوص صلاحیت محلی باید قواعدی را مدنظر قرار داد؛
اگر زوجه دعوای مطالبه مهریه غیرمنقول را طرح نماید: دعوی غیرمنقول بوده و در صلاحیت دادگاه خانواده محل مال غیرمنقول می باشد.
اگر زوجه دعوای مطالبه مهریه منقول (مانند وجه رایج یا ارز یا سکه و ….) باشد: در این خصوص زن اختیار دارد که هر یک از دادگاه های محل اقامت زوج یا محل سکونت خود یا محل انعقاد عقد را برگزیند.
