در این مطلب به جرایم و تخلفات و بخشودگی مالیاتی پرداخته و شرایط تحقق و ضمانت اجرای تخلفات و جرایم مالیاتی را بررسی نموده و بیان می نماییم که بخشودگی مالیاتی چیست و در چه مواردی قابل تحقق و در چه مواردی غیر قابل تحقق می باشد.
جرایم مالیاتی
یکسری از فعل و انفعالات در قانون مالیات های مستقیم جرم تلقی گردیده و قابل مجازات تشخیص داده شده است؛ ارتکاب این جرایم از جانب مؤدیان و غیر مؤدیان قابل تحقق است،منظور از غیر مؤدیان اشخاصی مانند مؤموران مالیاتی و عموم افراد به غیر از مؤدی مالیاتی مربوطه می باشد که در این مطلب صرفاً به جرایم مالیاتی قابل تحقق از جانب مؤدیا می پردازیم، با این توضیح به بحث جرایم مالیاتی مؤدیان وارد می شویم:
برابر با ماده 274 قانون مالیات های مستقیم-
موارد زير جرم مالياتي محسوب مي‌شود و مرتكب يا مرتكبان حسب مورد، به مجازات‌هاي درجه شش محكوم مي‌گردند:
1-تنظيم دفاتر، اسناد و مدارك خلاف واقع و استناد به آن
فعل تنظیم دفاتر و اسناد و مدارک غیرواقعی و استناد به این مدارک توسط یک نفری (مؤدی) انجام می گیرد در غیر اینصورت جرم مالیاتی محقق نشده هم چنین تنظیم این مدارک غیر واقعی می بایست همراه با استناد باشد در غیر ایننصورت جرم مالیاتی محقق نگردیده است.
2-اختفاي فعاليت اقتصادي و كتمان درآمد حاصل از آن
دو فعل اختفای فعالیت اقتصادی و کتمان درآمد حاصل از آن فعالیت اقتصادی کامتن شده شرط وقوع این جرم می باشد لذا اگر درآمدی محقق نگردیده باشد جرم اخیر محقق نمی گردد.
3-ممانعت از دسترسي مأموران مالياتي به اطلاعات مالياتي و اقتصادي خود يا اشخاص ثالث در اجراي ماده (181) اين قانون و امتناع از انجام تكاليف قانوني مبني‌بر ارسال اطلاعات مالي موضوع مواد (169) و (169 مكرر) به سازمان امور مالياتي كشور و وارد كردن زيان به دولت با اين اقدام.
الف-
برابر با ماده 181 قانون مالیات های مستقیم-
به منظور كنترل دفاتر، اسناد و مدارك مؤديان اعم از دستي و ماشيني (مكانيزه) با هدف نظارت بر اجراي قوانين و مقررات مالياتي، واحدي تحت عنوان واحد بازرسي مالياتي در سازمان امور مالياتي كشور ايجاد مي‌شود. واحد مذكور حسب ارجاع رئيس كل سازمان امور مالياتي كشور يا اشخاص مجاز از طرف وي، نسبت به اعزام هيأتهاي بازرسي حسب مورد با مجوز مرجع صالح قضائي با عضويت نماينده دادستان يا دادگستري تشكيل مي‌شود، به اقامتگاه قانوني، محل فعاليت مؤدي و محل نگهداري دفاتر، اسناد و مدارك و تجهيزات اعم از دستي و ماشيني (مكانيزه) اقدام مي‌كند و كليه دفاتر، اسناد و مدارك، اطلاعات و سوابق مالي نزد مؤديان را مورد بازرسي قرار مي‌دهد و يا در صورت لزوم با ارائه رسيد آنها را به اداره امور مالياتي ذي‌ربط انتقال مي‌دهد.
لذا بدیهی است که در اجرای ماده 181 قانون مالیات های مستقیم، واحد بازرسی مالیاتی مجری این ماده با مجوزهای مربوطه و اشاره شده در آن می باشد و عدم رعایت هر یک از تشریفات فوق باعث خروج موضوع از این بند است.
ب-
مستفاد از ماده 169 و 169 مکرر قانون مالیات های مستقیم، اطلاعات مذکور دراین ماده می بایست ثبت گردد و برابر با این بند چنانچه این اقدام موجب ورود ضرر به دولت گردد موجب تحقق جرم مالیاتی موضوع بند 3 ماده 274 قانون مالیات های مستقیم می باشد.
4-عدم انجام تكاليف قانوني مربوط به ماليات‌هاي مستقيم و ماليات بر ارزش افزوده در رابطه با وصول يا كسر ماليات مؤديان ديگر و ايصال آن به سازمان امور مالياتي در مواعد قانوني تعيين شده
5-تنظيم معاملات و قراردادهاي خود به نام ديگران، يا معاملات و قراردادهاي مؤديان ديگر به نام خود برخلاف واقع
مقصود این بند آنست که کعاکله ای واقعی و صحیح منعقد گردیده لیکن برای فرار مالیاتی به نام دیگری ثبت گردد؛ لذا معامله صوری به قصد فرار از دین مشمول این بند نبوده و برای شمول و تحقق جرم موضوع این بند معامله باید صحیحاً منعقد گردد.
6-خودداري از انجام تكاليف قانوني در خصوص تنظيم و تسليم اظهارنامه مالياتي حاوي اطلاعات درآمدي و هزينه‌اي در سه سال متوالي
لذا در مواردی که مؤدی مکلف به تنظیم اظهارنامه به صورته هر ساله می باشد چنانچه سه سال متوالی اقدام به تنظیم اظهارنامه ننماید مشمول این جرم بوده و کمتر از آن تخلف می باشد و ماده 192 قانون مالیات های مستقیم بر آن حاکم می گردد (جریمه سی درصدی)
7-استفاده از كارت بازرگاني اشخاص ديگر به منظور فرار مالياتي
آثار و ضمانت اجرای جرایم مالیاتی-
جرایم مالیاتی در زمره جرایم اقتصادی بوده لذا مستند به بند ج ماده 47 قانون مجازات اسلامیچنانچه موضوع این جرایم بیش از یکصد میلیون ریال باشد، قابل تعویق و تعلیق نبوده و مرتکب نمی تواند از این نهاد قانونی استفاده نماید.
مرتکب جرایم مالیاتی حسب مورد به یکی از مجازات های ذیل به عنوان مجازات اصلی محکوم می گردد: (مجازات های درجه شش)
حبس بیش از شش ماه تا دوسال
جزای نقدی بیش از دویست میلیون ریال تا هشتصد میلیون ریال
شلاق 31 تا 74 ضربه شلاق
محرومیت از حقوق اجتماعی بیش از شش ماه تا پنج سال
ممنوعیت از دعوت عمومی برای افزایش سرمایه برای اشخاص حقوقی حداکثر تا مدت پنج سال
ممنوعیت از اصدار برخی از اسناد تجاری توسط اشخاص حقوقی حدکثر تا مدت پنج سال
مستفاد از تبصره ماده 36 قانون مجازات اسلامی و بند د آن، چنانچه موضوع جرم مالیاتی یک میلیارد ریال یا بیش از آن باشد، منجر به انتشار حکم محکومیت در رسانه ملی یا یکی از روزنامه های کثیرالانتشار می گردد.
تخلفات مالیاتی
یکسری از رفتارها و فعل و انفعلات مؤدی مالیاتی شامل مجازات نبوده لیکن جریمه ای را شامل می شود بنابراین رفتارهای مذکور از شمول جرم خارج ولیکن در زمره تخلفات مالیاتی قرار می گیرد که برخی از آن ها را به شرح ذیل بررسی می نماییم:
1-تنظیم اظهارنامه درآمد مستغلات (مالیات بر درآمد املاک) به صورت خلاف واقع
مالیات بردرآمد املاک شامل 1-مالیات بر درآمد اجاره املاک 2-مالیات بر خانه های خالی 3-مالیات بر ساخت و فروش ساختمان 4-مالیات بر نقل و انتقال قطعی املاک
چنانچه مؤدی تکلیف ماده 57 قانون مالیات های مستقیم را رعایت ننماید و به صورت خلاف واقع اظهارنامه تقدیم نماید، مشمول جریمه به میزان یک برابر مالیات متعلقه می گردد.
برابر با ماده 57 اصلاحی 1380 قانون مالیات های مستقیم-
در مورد شخص حقيقي كه هيچ گونه درآمدي ندارد تا ميزان معافيت مالياتي درآمد حقوق موضوع‌ماده (84) اين قانون از درآمد مشمول ماليات سالانه مستغلات از ماليات معاف و مازاد طبق مقررات اين فصل مشمول ماليات مي‌باشد. مشمولان اين ماده‌بايد اظهارنامه مخصوصي طبق نمونه‌اي كه از سازمان امور مالياتي كشور تهيه خواهد شد به اداره امور مالياتي محل وقوع ملك تسليم و اعلام‌نمايند كه هيچ گونه درآمد ديگري ندارند. اداره امور مالياتي مربوط بايد خلاصه مندرجات اظهارنامه مؤدي را به اداره امور مالياتي محل سكونت مؤدي ارسال‌دارد و در صورتي كه ثابت شود اظهارنامه مؤدي خلاف واقع است ماليات متعلق به اضافه يك برابر آن به عنوان جريمه وصول خواهد شد. در اجراي‌حكم اين ماده حقوق بازنشستگي و وظيفه دريافتي و جوائز و سود ناشي از سپرده‌هاي بانكي درآمد تلقي نخواهد شد.
2-عدم انجام تکالیف موضوع ماده 169 قانون مالیات های مستقیم
مستفاد از این ماده، مؤدی مکلف است که در سامانه مربوط مالیاتی ثبت نام نموده همچنین مكلفند براي انجام معاملات خود صورتحساب صادر و شماره اقتصادي خود و طرف معامله را در صورتحساب‌ها، قراردادها و ساير اسناد مشابه درج و فهرست معاملات خود را به سازمان مذكور ارائه كنند.
عدم صدور صورتحساب يا عدم درج شماره اقتصادي خود و طرف معامله يا استفاده از شماره اقتصادي خود براي ديگران و يا استفاده از شماره اقتصادي ديگران براي معاملات خود، حسب مورد مشمول جريمه‌اي معادل دو درصد (2 %) مبلغ مورد معامله مي‌شود. همچنين عدم ارائه فهرست معاملات انجام شده به سازمان امور مالياتي كشور از طريق روشهايي كه تعيين مي‌شود مشمول جريمه‌اي معادل يك درصد (1 %) معاملاتي كه فهرست آنها ارائه نشده است، مي‌باشد.
3-عدم اعلام شروع به فعالیت صاحبان مشاغل
صاحبان مشاغل مکلفند ظرف 4ماه از شروع فعالیت خود، مراتب را کتباً به اداره مالیات محل اعلام نمایند، در غیر اینصورت؛
مشمول جريمه‌اي معادل ده درصد (10٪) ماليات قطعي و نيز موجب محروميت از كليه تسهيلات و‌معافيت‌هاي مالياتي تا تاريخ شناسايي توسط اداره امور مالياتي خواهد بود.
برابر با تبصره 3 ماده 177 قانون مالیات های مستقیم-
صاحبان مشاغل مكلفند ظرف چهار ماه از تاريخ شروع فعاليت مراتب را كتباً به اداره امور مالياتي محل اعلام نمايند.
عدم انجام دادن تكليف فوق در مهلت مقرر مشمول جريمه‌اي معادل ده درصد (10٪) ماليات قطعي و نيز موجب محروميت از كليه تسهيلات و‌معافيت‌هاي مالياتي تا تاريخ شناسايي توسط اداره امور مالياتي خواهد بود. اين حكم در مورد صاحبان مشاغلي كه براي آنها از طرف مراجع ذي ربط پروانه يا مجوز فعاليت صادر گرديده است، نخواهد بود.
4-عدم تسلیم اظهارنامه
در کلیه مواردی که مؤدی مکلف به ارسال اظهارنامه می باشد، چنانچه اقدام به این امر ننماید، مشمول جریمه ای معادل 30 درصد ماليات متعلق براي اشخاص حقوقي و صاحبان مشاغل موضوع اين قانون و ده درصد (10 %) ماليات متعلق براي ساير مؤديان می گردد.
جریمه عدم تسلیم اظهارنامه اشخاص حقوقی 30 درصد مالیات متعلقه
جریمه عدم تسلیم اظهارنامه مؤدیان (اشخاص حقیقی) 10 درصد درصد مالیات متعلقه
عدم تسليم اظهارنامه در دوره معافيت موجب عدم استفاده از معافيت مقرر در سال مربوط خواهد شد.
5-کتمان درآمد یا هزینه های غیرواقعی به موجب اظهارنامه
در کلیه مواردی که مؤدی ملزم به تنظیم و تسلیم اظهارنامه مالیاتی می باشد چنانچه به موجب تقدیم اظهازنامه، درآمد خود را کتمان نماید یا هزینه های غیر واقعی درج نماید، مشمول جریمه ای معادل 30 درصد ماليات متعلق براي اشخاص حقوقي و صاحبان مشاغل موضوع اين قانون و ده درصد (10 %) ماليات متعلق براي ساير مؤديان می گردد.
برابر با ماده 192 قانون مالیات های مستقیم-
در كليه مواردي كه مؤدي يا نماينده او كه به‌موجب مقررات اين قانون از بابت پرداخت ماليات مكلف به تسليم اظهارنامه مالياتي است چنانچه نسبت به تسليم آن در موعد مقرر اقدام نكند، مشمول جريمه غيرقابل بخشودگي معادل سي درصد (30 %) ماليات متعلق براي اشخاص حقوقي و صاحبان مشاغل موضوع اين قانون و ده درصد (10 %) ماليات متعلق براي ساير مؤديان مي‌باشد.
حكم اين ماده در مورد درآمدهاي كتمان‌شده در اظهارنامه‌هاي تسليمي و يا هزينه‌هاي غيرواقعي نيز جاري است.
6-عدم تسليم ترازنامه و حساب سود و زيان يا عدم ارائه دفاتر
برابر با ماده 193 قانون مالیات های مستقیم-
نسبت به مؤدياني كه به موجب اين قانون و مقررات مربوط به آن مكلف به نگهداري دفاتر قانوني هستند در صورت عدم تسليم ترازنامه و حساب سود و زيان يا عدم ارائه دفاتر مشمول جريمه‌اي معادل بيست درصد ماليات براي هر يك از موارد مذكور متعلق خواهند بود.
تبصره-عدم تسليم اظهارنامه و ترازنامه و حساب سود و زيان در دوره معافيت موجب عدم استفاده از معافيت مقرر در سال مربوط خواهد شد.
بخشودگی مالیاتی
برابر با ماده 191 قانون مالیات های مستقیم-
تمام يا قسمتي از جرايم مقرر در اين قانون بنا به درخواست مؤدي با توجه به دلايل ابرازي مبني بر خارج از اختيار بودن عدم انجام‌تكاليف مقرر و يا در نظر گرفتن سوابق مالياتي و خوش حسابي مؤدي به تشخيص و موافقت سازمان امور مالياتي كشور قابل بخشوده شدن مي‌باشد.
لذا هر ساله مواردی جهت بخشودگی مالیاتی اعلام می گردد.
به طور کلی به موجب قانون، جرایم مالیاتی که قابل مجازات نیز می باشند، قابلیت بخشودگی نخواهند داشت، در خصوص تخلفات مالیاتی، صرفاً در موارد زیر، قابلیت بخشودگی وجود نداشته لذا در سایر موارد امکان بخشودگی مالیاتی وجود دارد.
موارد غیر قابل بخشودگی تخلفات مالیاتی
1-عدم تسلیم اظهارنامه در مواردی که مؤدی مکلف به ارسال اظهارنامه می باشد.
2-کتمان درآمد ضمن تسلیم اظهارنامه
3-درج هزینه های غیرواقعی در اظهارنامه تسلیمی
4- درج درآمد غیر واقعی ضمن اظهارنامه در فرضی که بیش از 15 درصد با درآمد واقعی اختلاف داشته باشد
5-تبانی مؤدی با مشتری جهت درج اعداد و ارقام اشتباه در فاکتورها
| تخلف مالیاتی | میزان جریمه | قابلیت بخشودگی |
| عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی توسط شرکت‌ها و صاحبان مشاغل | 30 درصد مالیات متعلقه | ندارد |
| عدم تسلیم اظهارنامه مالیاتی توسط اشخاص حقیقی (مؤدی) | 10 درصد مالیات متعلقه | ندارد |
| کتمان درآمد ضمن تسلیم اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقوقی | 30 درصد مالیات متعلقه | ندارد |
| کتمان درآمد ضمن تسلیم اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی | 10 درصد مالیات متعلقه | ندارد |
| درج هزینه های غیرواقعی در اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقوقی | 30 درصد مالیات متعلقه | ندارد |
| درج هزینه های غیرواقعی در اظهارنامه مالیاتی اشخاص حقیقی | 10 درصد مالیات متعلقه | ندارد |
| عدم تسليم ترازنامه و حساب سود و زيان يا عدم ارائه دفاتر | 20 درصد مالیات براي هر يك از موارد مذكور | دارد |
| عدم پرداخت مالیات در موعد مقرر | 5/2 درصد برای هرماه | دارد |
|
عدم اعلام شروع به فعالیت صاحبان مشاغل |
ده درصد (10٪) ماليات قطعي و نيز موجب محروميت از كليه تسهيلات و‌معافيت‌هاي مالياتي تا تاريخ شناسايي توسط اداره امور مالياتي خواهد بود |
دارد |
| عدم انجام تکالیف موضوع ماده 169 قانون مالیات های مستقیم- | حسب مورد 2 یا 1 درصد مبلغ مورد معامله | دارد |
| تنظیم اظهارنامه درآمد مستغلات (مالیات بر درآمد املاک) به صورت خلاف واقع | ماليات متعلق به اضافه يك برابر آن به عنوان جريمه |
دارد |
***جهت مشاوره حقوقی با وکیل پایه یک دادگستری گروه وکلای راهِ قانون در ارتباط باشید***
