در مدت زوجیّت، زن ممکن است در خانه شوهر کارهایی انجام داده باشد که شرعاً موظف به انجام آن نبوده است. به عنوان مثال ، زن در منزل شوهر آشپزی، خیاطی ، نگهداری از اطفال، پذیرایی از مهمان ها، شستن ظروف و امثال آن را انجام داده است که جزءِ وظایفی نبوده که شرعاً یا قانوناً به عهده وی است؛ مطالبه چنین امری در قالب دعوای مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت مطابق با شرایطی که بیان می گردد مطرح می شود.
برابر با ماده 336 قانون مدنی “هر گاه کسی بر حسب امر دیگری اقدام به عملی نماید که عرفاً برای آن عمل ، اجرتی بوده و یا آن شخص عادتاً مهیای آن عمل باشد عامل مستحق اجرت عمل خود خواهد بود مگر اینکه معلوم شود که قصد تبرع داشته است”.
قصد تبرع یعنی انجام دهنده قصد رایگان انجام دادن آن عمل را داشته باشد.
تبصره الحاقی 1381/5/9 چنانچه زوجه کارهایی را که شرعاً به عهده وی نبوده و عرفاً برای آن کار اجرت المثل باشد به دستور زوج و با عدم قصد تَبَرُّع انجام داده باشد و برای دادگاه نیز اثبات شود، دادگاه اجرت المثل کارهای انجام گرفته را محاسبه و به پرداخت آن حکم می نماید.”
به طور کلی برای مطالبه اجرت المثل ایام زوجیت، اجتماع این شروط لازم است:
1-کارهای انجام شده توسط زوجه شرعاً بر عهده ایشان نباشد هم چنین کارهایی که ایشان انجام داده عرفاً دارای اجرت باشد.
2-زوجه این اَعمال را به دستور زوج انجام داده باشد.
3-زوجه جهت انجام این اَعمال قصد تبرع نداشته باشد؛ یعنی هدف و قصد ایشان از ابتدا دریافت اجرت بوده باشد.
در خصوص رابطه استحقاق اجرت المثل و تمکین؛ قابل توجه می باشد که در صورت احراز شرایط استحقاق اجرت المثل به نفع زوجه، دادگاه می بایست به نفع ایشان حکم صادر نماید هر چند که زوجه برای مدتی از زوج تمکین نکرده است، این عدم تمکین ، استحقاق ایشان را برای مطالبه اجرت المثل دورانی که از شوهرش تمکین می کرده را از بین نمی برد و فقط برای دورانی که تمکین نکرده است، حق دریافت اجرت المثل برای ایشان وجود ندارد.
بنابراین مرد باید اجرت المثل کارهایی را که زن در منزل شوهر کرده است، پرداخت کند مگر تبرُّع زن را ثابت نماید. امّا مستند به ماده 336 و تبصره آن اثبات عدم تبرّع بر عهده زن می باشد.
شرایط مطالبه اجرت المثل ایّام زوجیّت
در این خصوص اختلاف نظر وجود دارد برخی محاکم زوجه را صرفاً وقتی مستحق اجرت المثل می دانند که طلاق رخ داده باشد ولیکن با توجه به اطلاق تبصره ماده 336 قانون مدنی، نظر اَقوی آن است که زن در هر صورت می تواند اجرت المثل ایّام زوجیّت را مطالبه نماید؛ بنابراین در صورت طلاق یا فوت شوهر یا حتّی در اثنای زوجیّت، زن می تواند اجرت المثل ایّام زوجیّت را مطالبه نماید.
نمونه دادخواست اجرت المثل ایام زوجیت
آرا وحدت رویه مرتبط با اجرت المثل ایام زوجیت
مرجع صالح
برابر با ماده 4 قانون حمایت خانواده، این دعوی در صلاحیت ذاتی دادگاه خانواده می باشد و از نظر صلاحیت محلی مستند به ماده 12 قانون حمایت خانواده زن مخیّر است که هر یک از دادگاه های محل اقامت خوانده (زوج) یا محل سکونت خود را، برای طرح دعوا برگزیند.
