در این مطلب به دو اقدام وراث که پس از فوت مورث ممکن است انجام پذیرد یعنی تحریر ترکه و مهر و موم ترکه پرداخته و مراحل چنین اقدامی را بیان می نماییم.
تحریر ترکه چیست؟
متوفی پس از فوت خود، اموال و دیونی را بر جای می گذارد، برای تعیین دقیق و صورتبرداری از این اموال هر یک از ورثه یا وصی می تواند تحریر ترکه را از شورای حل اختلاف (برابر با بند 6 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف 1402 هم اکنون دادگاه صلح مرجع صالح در این خصوص می باشد) درخواست نماید.
در خصوص رابطه تحریر ترکه با طلبکاران متوفی؛ ایشان برابر با آگهی مذکور در ماده 210 قانون امور حسبی، می تواند در ساعت و روز تعیین شده در دادگاه (شورای حل اختلاف) حاضر گردد.
برابر با ماده 206 قانون امور حسبی-
مقصود از تحریر ترکه تعیین مقدار ترکه و دیون متوفی است.
برابر با ماده 207 قانون امور حسبی-
درخواست تحریر ترکه از ورثه یا نماینده قانونی آنها و وصی برای اداره اموال پذیرفته میشود.
برابر با ماده 208 قانون امور حسبی-
امین غائب و قیم محجور باید در ظرف ده روز از تاریخ تعیین و ابلاغ سمت نامبرده بآنها در صورتیکه ترکه تحریر نشده باشد درخواست تحریر ترکه نمایند.
برابر با ماده 210 قانون امور حسبی-
دادگاه بخش برای تحریر ترکه وقتی را که کمتر از یکماه و بیش از سه ماه از تاریخ نشر آگهی نباشد معین کرده و در یکی از روزنامه های کثیرالانتشار آگهی میدهد که ورثه یا نماینده قانونی آنها بستانکاران و مدیونین بمتوفی و کسان دیگری که حقی بر ترکه متوفی دارند در ساعت و روز معین در دادگاه برای تحریر ترکه حاضر شوند.
علاوه بر آگهی فوق برای هر یک از ورثه یا نماینده قانونی آنها و وصی و موصی له اگر معین و در حوزه دادگاه مقیم باشند برای حضور در وقت مقرر احضاریه فرستاده می شود.
برابر با ماده 218 قانون امور حسبی
در مدتی که ترکه تحریر می شود تصرف در ترکه ممنوع می باشد مگر تصرفانی که برای اداره و حفظ ترکه لازم است.
مهر و موم ترکه چیست؟
مهر و موم ترکه به معنای توقیف اموال فرد متوفی می باشد.
هر یک از وراث یا طلبکاران با سند رسمی به مقدار طلب، کسی که به نفع ایشان وصیت شده و وصی می توانند تقاضای صدور قرار مهر و موم ترکه را به شورای حل اختلاف (برابر با بند 6 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف 1402 هم اکنون دادگاه صلح مرجع صالح در این خصوص می باشد) تقدیم نمایند.
هم چنین اگر بین وراث محجوری وجود داشته باشد (اعم از صغیر، مجنون، سفیه) که فاقد ولی یا وصی یا قیم باشد، دادرس می بایست پس از مهرر و موم مراتب را جهت نصب قیّم به دادستانی (شعب سرپرستی مستقر در دادگاه های خانواده) اطلاع دهد؛ هم چنین است در فرضی که بین وراث غایبی وجود داشته باشد که نماینده ای جهت این امر ندارد مراتب جهت تعیین امین به اطلاع دادستانی می رسد.
برابر با ماده 167 قانون امور حسبی-
اشخاص مذکور زیر میتوانند درخواست مهر و موم ترکه را بنمایند:
۱- هر یک از ورثه متوفی یا نماینده قانونی آنها.
۲- موصی له در صورتی که وصیت به جزء مشاع شده باشد.
۳- طلبکار متوفی که طلب او مستند به سند رسمی یا حکم قطعی باشد به مقدار طلب در صورتی که در مقابل طلب رهن نبوده و ترتیب دیگری هم برای تأمین طلب نشده باشد.
۴- کسیکه از طرف متوفی بعنوان وصایت معین شده باشد.
برابر با ماده 172 قانون امور حسبی-
در صورتیکه بین ورثه محجوری باشد که ولی یا وصی یا قیم نداشته باشد دادرس باید پس از مهر و موم مراتب را به دادستان اطلاع دهد که جهت تعیین قیم اقدام نماید.
برابر با ماده 173 قانون امور حسبی-
در صورتی که بین ورثه غائبی باشد که برای اداره اموال خود نماینده نداشته باشد اگر محل غائب معلوم است دادرس مهر و موم ترکه را به او اطلاع می دهد و اگر محل غائب معلوم نباشد به دادستان اطلاع خواهد داد که در صورت اقتضا جهت تعیین امین برای او اقدام کند.
برابر با ماده 174 قانون امور حسبی-
رئیس دادگاه در مواردی که باید اقدام به مهر و موم شود فوراً باید خود یا بوسیله کارمند علی البدل اقدام به مهر و موم نماید و اگر علتی موجب تأخیر این اقدام گردد علت مذکور را در صورت مجلس می نویسد.
نمونه دادخواست تحریر ترکه و مهر و موم ترکه
مرجع صالح
از نظر صلاحیت ذاتی، در صلاحیت شورای حل اختلاف (برابر با بند 6 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف 1402 هم اکنون دادگاه صلح مرجع صالح در این خصوص می باشد)
و از نظر صلاحیت محلی؛
برابر با ماده 20 قانون آیین دادرسی مدنی
دعاوی راجع به ترکه متوفی اگر چه خواسته، دین و یا مربوط به وصایای متوفی باشد تا زمانی که تقسیم نشده در دادگاه محلی اقامه می شود که آخرین اقامتگاه متوفی در ایران، آن محل بوده و اگر آخرین اقامتگاه متوفی معلوم نباشد، رسیدگی به دعاوی یاد شده در صلاحیت دادگاهی است که آخرین محل سکونت متوفی در ایران، در حوزه آن بوده است.
موارد و شرایط مالیات بر ارث در این قسمت بررسی گردیده است.
