تغییر نام تغییر نام خانوادگی

در برخی موارد جواز قانونی برای تغییر نام یا نام خانوادگی وجود داشته که به تشریح این مسائل می پردازیم:

تغییر نام

برابر با مقررات موجود ابتدا می بایست تغییر نام را از اداره ثبت اَحوال تقاضا نماید و در صورت رد درخواست ایشان، الزام اداره ثبت اَحوال را به موجب دادخواست از محاکم عمومی تقاضا نماید.

برابر با ماده 20 قانون ثبت احوال “ انتخاب نام با اعلام‌کننده است، برای نامگذاری یک نام ساده یا مرکب(حسین، محمد مهدی و مانند آن)که عرفا یک نام محسوب می‌شود انتخاب خواهد شد.
تبصره 1 – انتخاب نامهایی که موجب هتک حیثیت مقدسات اسلامی می‌گردد و همچنین انتخاب عناوین و القاب و نامهای زننده و مستهجن یا نامتناسب با جنس ممنوع است
تبصره 2 – تشخیص نامهای ممنوع با شورای عالی ثبت احوال می‌باشد و این شورا نمونه‌های آن را تعیین و به سازمان اعلام می‌کند
تبصره 3 – انتخاب نام در مورد اقلیتهای دینی شناخته شده در قانون اساسی تابع زبان و فرهنگ دینی آنان است
تبصره 4 – در اسناد سجلی اقلیتهای دینی شناخته شده در قانون اساسی کشور نوع دین آنان قید می‌شود
تبصره 5 – ذکر سیادت در اسناد سجلی ساداتی که سیادت آنان در اسناد سجلی پدر و یا جد پدری مندرج باشد و یا سیادت آنان با دلائل شرعی ثابت گردد الزامی است مگر کسانی که خود را سیّد ندانند و یا عدم سیادت آنان شرعا احراز شود
تبصره 6 (الحاقی 1363/10/18) – مراتب تشرف پیروان ادیان دیگر به دین مبین اسلام همراه با تغییرات مربوط به نام و نام خانوادگی آنان در اسناد سجلی ثبت می‌شود.“

نام های ممنوعه و قابل تغییر

1-نام هایی که موجب هتک حيثيت مقدسات اسلامي مي گردد مانند عبدالات، عبدالعزی.

2-القاب اعم از ساده و مركب مانند مانند حاجی آقا، امین الدوله

3-اسامی مستهجن و زننده نام هائي است كه بر حسب زمان، مكان يا مورد بدلايل و جهات زير براي دارنده آن زننده و مستهجن باشد و مراتب به تأييد شوراي عالي برسد.

4-نام هایی كه معرف صفات مذموم و مغاير با ارزش هاي والاي انساني است مانند گرگ، قوچ، شیر، ببر

5-نام هایی كه با عرف و فرهنگ غالب و مقدسات مذهبي مردم مغاير باشد مثل چنگیز ، اسکندر

6-نام هایی كه موجبات اشاعه و ترويج فرهنگ بيگانه گردد مثل ژاکاردو

7-نام هایی كه موجب تحقير اشخاص بوده و يا معناي لغوي آن در جامعه قابل پذيرش نباشد مانند چاکر، نوکر، مخلص، گدا و ….

8-اسامی نامتناسب با جنس مثل استفاده از اسم میلاد برای دختر.

9-حذف كلمات زائد و غير ضروري در نام اشخاص مانند غلام برای غلامحسین. قوچ برای قوچعلی و……

10–تصحيح اشتباهات املائي در نام اشخاص كه بدليل عدم آشنائي مامور با لهجه ها و الفاظ و معاني محلي و يا ناشي از تلفظ اظهار كننده پيش آمده مانند سهراب و زهراب

11-هم نام بودن فرزند با پدر و يا مادر در يک خانواده.

12-هم نام بودن برادران و يا خواهران در يک خانواده

13– تغيير نام ها از صورت عربي رسم الخط به شكل فارسي از قبيل رحمن به رحمان ، اسمعيل به اسماعيل اسحق به اسحاق.

14– تغيير نام كساني كه با تأييد مراجع ذي صلاح به دين مبين اسلام مشرف مي شوند.

15-تغيير نام کساني که نام آنها اسامي ايام هفته باشد؛ مثل جمعه شنبه و …..

16– تغيير نام كسانيكه تغيير جنسيت داده و دادگاه صالح حكم به تغيير نوع جنس در اسناد سجلي و شناسنامه آنان صادر نموده است.

17– پيشوند ” عبد ” خاص اسامي و صفات ذات پروردگار است و در ساير موارد متقاضي مي تواند تقاضاي حذف آنرا بنمايد.

18– تغيير نام كساني كه داراي اسامي مستعار نيز مي باشند.

اشخاص واجد شرایط تغيير نام (اسم) 

1-اشخاص 18 سال به بالا
2-افراد كمتر از 18 سال كه داراي حكم رشد باشند
3-پدر يا جد پدري با ارائه شناسنامه خود جهت فرزندان كمتر از 18 سال
4-سرپرست قانوني ( قيم ، امين ، وصي ) براي افراد صغير و محجور با ارائه مدارك مستند كه سمت او احراز شده باشد

تغییر نام خانوادگی

برابر با ماده 997 قانون مدنی “هر کس باید دارای نام خانوادگی باشد اتخاذ نام های مخصوصی که به موجب نظام نامه اداره سجل احوال معین می شود، ممنوع است“

برابربا تبصره ماده 41 قانون ثبت احوال “نام خانوادگی فرزند همان نام خانوادگی پدر خواهد بود، اگرچه شناسنامه فرزند در قلمرو اداره ثبت احوال دیگری صادر گردد. فرزندان کبیر می توانند برای خود نام خانوادگی دیگری انتخاب نمایند.“

مستند به رأی وحدت رویه شماره 617 مورخ 1376/4/3؛ نام خانوادگی فرزند نامشروع همان نام خانوادگی پدر طبیعی وی می باشد.

برابر با تبصره ماده 76 قانون ثبت احوال “هر گاه ابوین طفل معلوم نباشند، سند با نام خانوادگی آزاد و نام های فرضی در محلّ اسامی ابوین تنظیم می گردد”؛

بدان معنا که چنانچه طفلی بدنیا بیاید ولیکن پدر و مادر وی مشخص نباشند، ثبت احوال ، نام و نام خانوادگی فرضی برای ایشان انتخاب می نماید، به موجب همان ماده اسامی پدر و مادر ایشان نیز به صورت فرضی نوشته خواهد شد و این فرضی بودن منعکس نمی گردد. بدیهی است چنانچه طفلی بدنیا بیاید ولی به هر دلیلی مشخص نباشد پدر او چه کسی می باشد؛ نام خانوادگی مادر به ایشان تعلق می گیرد.

حق تقدم در تعیین نام خانوادگی (ماده 41 قانون ثبت احوال)

گفته شد نام خانوادگی از پدر به فرزند منتقل می گردد؛

پدران ما نسبت به نام خانوادگی انتخابی در آن محل حق تقدم داشته و این حق تقدم به فرزندان ایشان منتقل گردیده و شخص دیگری چنانچه بدون اجازه دارندگان حق تقدّم، از این نام خانوادگی در آن محل استفاده کند می تواند موضوع دادخواست ابطال نام خانوادگی به طرفیت آن ها قرار بگیرد چرا که در تعیین نام خانوادگی می بایست اولویت رعایت شود. البته در مواردی که نام خانوادگی از مادر به طفل منتقل گردیده یا در خصوص فرزندانی که پدر و مادر ایشان مشخص نبوده و خود اداره ثبت احوال برای آن ها نام خانوادگی با رعایت حق تقدم تعیین نموده، حق تقدمی نسبت به آن نام خانوادگی نخواهند داشت.

نام های خانوادگی ممنوعه

1- دارای واژه های نامناسب.

2- دارای ترکیبات خارجی باشد مثل رسول اُف.

3- مغایر با ارزش های فرهنگ اسلامی باشد مثل مسیحی، یهودی، جود

4- از واژه هایی که از مصادیق القاب و عناوین باشد، مثل سرذار، گروهبان

5- نام خانوادگی از اسامی محل یا منسوب به محل و نامناسب باشد

6- نام خانوادگی از واژه هایی باشد که در محلّ صدور سند متقاضی، با حقّ تقدّم سایرین تعارض دارد.

موارد قانونی تغییر نام خانوادگی

1-در موارد بالا

2-هم چنین مواردی که محکومیت جزائی موثر برای یکی از پدر، جدّ پدری ، فرزند ، برادر ، خواهر یا عمو پیش بیاید و داشتن آن نام خانوادگی موجب ننگ باشد هم چنین در موارد حذف پیشوند یا پسوند نام خانوادگی ، تغییر نام خانوادگی امکان پذیر می باشد.

3-همچنین در صورتی که زوجه بخواهد از نام خانوادگی زوج استفاده نماید با ارائه اجازه نامه از زوج و بدون رعایت حقّ تقدم صورت میگیرد. موضوع ماده 42 قانون ثبت احوال

4- افرادی که قبل از 18 سالگی نام خانوادگی آن ها تغییر کرده می توانند بعد از رسیدن به 18 سالگی به نام خانوادگی قبلی خود باز گردند.

5- تغییر نام خانوادگی از جانب پدر به موجب درخواست کتبی ایشان تغییر نام خانوادگی فرزندان کمتر از 18 سال ایشان می باشد؛ چنانچه پدری که نام خانوادگی خویش را تغییر داده فوت نماید هر یک از فرزندان می توانند بدون نیاز به کسب اجازه از شخصی از نام خانوادگی جدید پدرشان استفاده نمایند. 

اقدامات جهت تغییر نام خانوادگی به چه صورت می باشد؟

بطور کلی هیچ محدودیتی برای درخواست تغییر نام خانوادگی وجود ندارد و هر کسی می‌تواند برای تغییر نام خانوادگی خود به سازمان ثبت احوال مراجعه کند و درخواست را داشته باشد. اما لزوماً همه افراد موفق به تغییر نام خانوادگی خود نخواهند شد، چرا که در این خصوص قوانینی وجود دارد. شما باید برای ایجاد تغییرات، به قوانین تغییر نام خانوادگی که به آن اشاره شد توجه فرمایید.

نمونه دادخواست تغییر نام

Download (PDF, 106KB)

آرا وحدت رویه مرتبط با دعاوي راجع به اسناد ثبت احوال

رای وحدت رويه شماره 726 هیأت عمومی ديوان عالي كشور در خصوص صلاحيت دادگاه رسيدگي به دعاوي راجع به اسناد ثبت احوال

مرجع صالح

برابر با بند 11 ماده 12 قانون شوراهای حل اختلاف مصوب 1402-تغییر نام در صلاحیت دادگاه صلح می باشد.

***جهت مشاوره حقوقی رایگان با وکیل پایه یک دادگستری گروه وکلای راهِ قانون در ارتباط باشید***

خشایار امیدی