فرجام خواهی (نسبت به آرای حقوقی) یکی از روشهای اعتراض به آرای دادگاههاست که در آن، دیوان عالی کشور به عنوان مرجع عالی قضایی، مطابقت رأی صادره با قوانین، شرع و مقررات را بررسی میکند. فرجامخواهی به معنای اعتراض به تصمیمات دادگاههای بدوی یا تجدیدنظر به دلیل ادعای تخلف از قوانین، شرع یا اصول حقوقی است.
چه آرایی قابل فرجام خواهی هستند؟
بر اساس ماده367 و 368 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب (در امور مدنی)، آرای زیر قابل فرجام خواهی هستند:
- احکام صادره از دادگاههای بدوی که به دلیل عدم تجدیدنظرخواهی قطعی شده و خواسته آن بیش از 20 میلیون ریال باشد
- احکام صادره از دادگاه های بدوی که به علت عدم تجدیدنظرخواهی قطعی شده و در خصوص این موارد باشد: اصل نکاح و فسخ آن، طلاق، نسب، حجر، وقف، ثلث، حبس و تولیت
- قرارهای ابطال یا رد دادخواست که از دادگاه صادر شده باشد، قرار سقوط دعوا یا عدم اهلیت یکی از طرفین دعوا، قرار رد دعوا و عدم استماع دعوا؛ همگی مشروط بر اینکه اصل حکم راجع به آنها ثابل رسیدگی فرجامی باشد؛ (اعم از اینکه صادر کننده این قرار ها دادگاه نخستین باشد یا تجدیدنظر)
- آرای دادگاه های تجدیدنظر در خصوص اصل نکاح و فسخ آن، طلاق، نسب، حجر، وقف
چه آرایی قابل فرجامخواهی نیستند؟
بر اساس ماده 369 قانون آیین دادرسی مدنی، آرای زیر از شمول فرجامخواهی خارجاند:
- آرایی که مشمول بند فوق (آرا قابل فرجام) نباشد
- احکام مستند به نظریه کارشناسی که طرفین نظر کارشناس یا کارشناسان مربوطه را کتباً قاطع در دعوا قرار داده باشند.
- احکام مستند به سوگند که قاطع دعوا باشد.
- احکامی که طرفین حق فرجام خواهی خود را نسبت به آن ساقط کرده باشند.
- احکام مستند به اقرار قاطع در دادگاه.
- احکام مستند به رأی داوری.
- آرای مربوط به اموری که به موجب قوانین خاص غیرقابل فرجام شناخته شدهاند.
- تصمیمات موقت دادگاه، مانند دستورهای موقت.
جهات فرجامخواهی
مطابق ماده 371 قانون آیین دادرسی مدنی، جهات فرجامخواهی شامل موارد زیر است:
- دادگاه صادرکننده رأی، صلاحیت ذاتی برای رسیدگی به موضوع را نداشته باشد و در مورد عدم رعایت صلاحیت محلی، وقتی که نسبت به آن ایراد شده باشد.
- رأی صادره خلاف موازین شرعی و مقررات قانونی شناخته شود.
- عدم رعایت اصول دادرسی و قواعد آمره و حقوق اصحاب دعوا در صورتی که به درجهای از اهمیت باشد که رأی را از اعتبار قانونی بیندازد.
- آرای مغایر با یکدیگر، بدون سبب قانونی در یک موضوع و بین همان اصحاب دعوا صادر شده باشد.
- تحقیقات انجامشده ناقص بوده و یا به دلایل و مدافعات طرفین توجه نشده باشد.
- چنانچه عدم صحت مدارک، اسناد و نوشتههای مبنای رأی که طرفین در جریان دادرسی ارایه نمودهاند ثابت شود.
ثبت دادخواست فرجامی
برای ثبت دادخواست فرجامی، باید موارد زیر رعایت شود:
- تنظیم دادخواست فرجامی: دادخواست باید به زبان فارسی و بر اساس فرمهای استاندارد ارائه شود.
- ارائه مستندات: مدارک مربوط به اعتراض، از جمله رأی مورد اعتراض، باید ضمیمه دادخواست شود.
- پرداخت هزینه دادرسی: هزینههای دادرسی مطابق تعرفههای قانونی پرداخت شود.
- ارائه دادخواست به مرجع صالح: دادخواست فرجامی باید به دفتر دادگاه صادرکننده رأی معترض عنه (رای مورد اعتراض که حسب مورد دادگاه نخستین یا تجدیدنظر می باشد) تسلیم شود.
ترتیب رسیدگی به فرجام خواهی در دیوان عالی کشور
- ارجاع به شعبه دیوان: پس از ثبت دادخواست، پرونده به یکی از شعب دیوان عالی کشور ارجاع داده میشود.
- بررسی شکلی و قانونی: دیوان صرفاً از نظر رعایت قوانین و مقررات به پرونده رسیدگی میکند و وارد ماهیت دعوا نمیشود.
- صدور رأی: در صورت وجود جهات نقض، رأی نقض شده و پرونده برای رسیدگی مجدد به دادگاه همعرض ارسال میشود؛ در غیر این صورت، رأی تأیید میشود.
مهلت فرجام خواهی
بر اساس ماده 396 قانون آیین دادرسی مدنی، مهلت فرجامخواهی به این شرح است:
- برای افراد مقیم ایران: 20 روز از تاریخ ابلاغ رأی.
- برای افراد مقیم خارج از کشور: 2 ماه از تاریخ ابلاغ رأی.
اثر تعلیقی در اعتراض به آرا
اثر تعلیقی در اعتراض به آرای دیگر مانند تجدیدنظرخواهی نیز به این معناست که با ثبت اعتراض، اجرای حکم تا زمان صدور رأی قطعی متوقف میشود. این اثر به منظور جلوگیری از تضییع حقوق طرفین دعوا اعمال میشود. لذا برخی از طرق اعتراض به آرا مطلقاً اثر تعلیقی داشته (طرق عادی اعتراض به آرا: تجدیدنظرخواهی و واخواهی) و برخی دیگر (طرق فوق العاده اعتراض به آرا : فرجام خواهی، اعتراض ثالث، اعاده دادرسی) به صورت نسبی اثر تعلیقی خواهند داشت (نه به طور مطلق)
اثر تعلیقی آرا در فرجام خواهی
برابر با ماده 386 قانون آیین دادرسی دادگاه های عمومی و انقلاب (در امور مدنی)-
درخواست فرجام، اجرای حکم را تا زمانی که حکم نقض نشده است به تأخیر نمیاندازد لکن به ترتیب زیر عمل میگردد:
الف– چنانچه محکومٌبه مالی باشد، در صورت لزوم به تشخیص دادگاه قبل از اجراء از محکومله تأمین مناسب اخذ خواهد شد.
ب– چنانچه محکومٌبه غیرمالی باشد و به تشخیص دادگاه صادرکننده حکم، محکومعلیه تأمین مناسب بدهد اجرای حکم تا صدور رأی فرجامی به تأخیر خواهد افتاد.
ق قانون استثناء شده باشد.
آرا وحدت رویه مرتبط با فرجام خواهی
در صورتی که نیاز به اطلاعات بیشتری دارید یا قصد دارید برای فرجامخواهی اقدام کنید، با وکلای راه قانون تماس بگیرید.
