در این مطلب به قسمت دیگری از مالیات بر درآمد یعنی مالیات بر درآمد مشاغل می پردازیم و بیان می نماییم که منظور از مالیات بر درآمد مشاغل چیست و چه نوع و چه میزان از درآمد مشاغل را شامل می شود و در انتها تکلیف مؤدیان این نوع از مالیات را بررسی می نماییم.
مالیات بر درآمد مشاغل چیست؟
برابر با ماده 93 قانون مالیات های مستقیم-
درآمدي كه شخص حقيقي از طريق اشتغال به مشاغل يا به عناوين ديگر غير از موارد مذكور در ساير فصل هاي اين قانون در ايران تحصيل كند پس از كسر معافيت هاي مقرر در اين قانون مشمول ماليات بر درآمد مشاغل مي باشد.
تبصره اصلاحی 1380-
درآمد شركتهاي مدني (اعم از اختياري يا قهري) و همچنين درآمدهاي ناشي از فعاليت هاي مضاربه در صورتي كه عامل (مضارب) يا صاحب سرمايه شخص حقيقي باشد تابع مقررات اين فصل مي باشد.
مستفاد از ماده و تبصره فوق، 2 نکته در مفهوم مالیات بر درآمد مشاغل اهمیت دارد:
1-هر نوع از درآمدی که از طریق اشتغال و کسب و کار، به وسیله اشخاص حقیقی در ایران کسب می گردد که مشمول سایر نواع مالیات بر درآمد نمی باشد؛ یعنی مشمول مالیات بر درآمد املاک (اجاره، واگذاری و نقل و انتقال قطعی املاک) و مالیات بر درآمد حقوق و مالیات بر درآمد کشاورزی و مالیات بر درآمد ساخت و فروش ساختمان و مالیات بر درآمد اتفاقی و اشخاص حقوقی نمی باشد.
2-درآمد شرکت های مدنی اعم از اختیاری یا قهری مشمول این قسم از مالیات بوده هم چنین درآمد عقود مضاربه در صورتی که عامل (صاحب سرمایه/ مضارب) شخص حقیقی باشد مشمول این نوع از مالیات است.
پس به طور خلاصه مالیات بر درآمد مشاغل شامل کسب درآمد اشخاص حقیقی به واسطه اشتغال و کسب و کار یا عناوین دیگر (در صورتیکه مشمول سایر مالیات بر درآمد نبوده) و درآمد شرکت های مدنی اعم از اختیاری یا قهری هم چنین درآمد ناشی از عقود مضاربه ای در صورتی که مضارب شخص حقیقی بوده (همگی در ایران) می باشد پس از کسر معافیت ها، هزینه های قابل قبول و استهلاکات؛
فلذا هر شخص حقیقی از طریق اشتغال به کسب درآمد در ایران اقدام نماید و مشمول سایر مالیات بر درآمد ها نباشد مالیات ایشان از نوع مالیات بر درآمد مشاغل تلقی و بر اساس قواعد مربوطه از ایشان مالیات اخذ می گردد.
گروه بندی مشاغل مالیاتی
در این خصوص باید توجه داشت که بر اساس آیین نامه اجرایی ماده 95 قانون مالیات های مستقیم (مصوب 1394 به انضمام اصلاحیات سال 1401) ، مشاغل مشمول مالیات بر درآمد از حیث حجم فعالیت و نوع فعالیت به سه گروه تقسیم بندی گردیده اند؛ این تقسیم بندی از جهت انجام برخی از تکالیف و اقدامات حائز اهمیت می باشد:
گروه اول مشاغل
بدان معنا که برخی از مشاغل حسب مورد بر اساس نوع فعالیت یا حجم فعالیتشان در گروه اول مشاغل قرار می گیرند و بر این اساس تکالیفی را می بایست رعایت نمایند؛
الف- از حیث نوع فعالیت
برابر با بند الف ماده 2 آیین نامه اجرایی ماده 95 قانون مالیات های مستقیم-اصلاحی 1401-
صاحبان مشاغل بر اساس شاخصها و معیارهایی از قبیل نوع و حجم فعالیت به شرح ذیل گروه بندی میشوند:
1-گروه اول
2-گروه دوم
3-گروه سوم
الف- گروه اول:
اشخاص ذیل از لحاظ انجام تکالیف موضوع این آیین نامه جزو مؤدیان گروه اول محسوب میشوند.
1-کلیه واردکنندگان و صادر کنندگان.
2-صاحبان کارخانه ها و واحدهای تولیدی و بهره برداران معادن دارای پروانه بهره برداری از وزارتخانه ها یا مراجع ذیربط.
3-صاحبان هتل های سه ستاره و بالاتر.
4-صاحبان بیمارستان ها، زایشگاه ها، درمانگاه ها، کلینیک های تخصصی.
5-صاحبان مشاغل صرافی.
6-صاحبان فروشگاه های زنجیره ای دارای مجوز فعالیت از وزارتخانه و یا مراجع ذیربط.
7-صاحبان مؤسسات حسابرسی، حسابداری و دفترداری،خدمات مالی و ارائه دهندگان خدمات مدیریتی، مشاوره ای، انفورماتیک و طراحی سیستم.
8-صاحبان مؤسسات حمل و نقل موتوری، زمینی، دریایی و هوایی اعم از مسافری و یا باربری.
9-سایر صاحبان مشاغل و حرفی که درآمد ابرازی (فروش کالا یا فروش توأم کالا و ارائه خدمت) بر اساس اظهارنامه مالیاتی عملکرد دو سال قبل (اظهارنامه تسلیمی خرداد ماه هر سال مبنای تعیین گروه بندی سال بعد از تسلیم اظهارنامه عملکرد می باشد. به عنوان مثال، مبلغ فروش و سایر درامدهای مندرج در اظهارنامه مالیاتی عملکرد سال ۱۳۹۷ مبنای گروه بندی سال ۱۳۹۹ می باشد) یا آخرین درآمد قطعی شده (فروش کالا یا فروش توأم کالا و ارائه خدمت) آن ها بیش از یکصد و پنجاه میلیارد ریال باشد. (مشروط به ابلاغ برگ قطعی حداکثر تا پایان دی ماه سال قبل به شخص مؤدی یا نماینده قانونی وی).
همچنین اشخاص ذیل فارغ از حجم فعالیت موضوع بند الف فوق از لحاظ انجام تکالیف موضوع این آیین نامه جزء مؤدیان گروه اول محسوب می شوند.
1-دارندگان کارت بازرگانی (واردکنندگان و صادرکنندگان)
2- صاحبان کارخانه ها و واحدهای تولیدی و بهره برداران معادن دارای جواز تأسیس و پروانه بهره برداری از وزارتخانه ذی ربط
3- صاحبان هتل های سه ستاره و بالاتر
4- صاحبان بیمارستان ها، زایشگاه ها، کلینیک های تخصصی
5- صاحبان مشاغل صرافی
6- فروشگاه های زنجیره ای دارای مجوز فعالیت از وزارتخانه ذی ربط.
ب- از حیث حجم فعالیت
بدان معنا که برخی از مشاغل، فارغ از نوع فعالیتشان، بنا به حجم و میزان فعالیتی که دارند، بر اساس شرایط ذیل مشمول گروه اول قرار می گیرند؛
مجموع مبلغ فروش کالا و خدمات سال قبل یا ده برابر درآمد مشمول مالیات قطعی شده (قبل از کسر معافیت) طبق آخرین برگ مالیات قطعی (مجموع اصلی و متمم) عملکرد سال ۱۳۹۱ و به بعد که تا تاریخ پایان دی ماه سال قبل از شروع سال مالیاتی ابلاغ شده باشد، هر کدام بیشتر از مبلغ سی میلیارد و بیشتر باشد.
تکالیف مؤدیان مشاغل گروه اول در خصوص نگهداری دفاتر و یا اسناد و مدارک
مشاغل گروه اول در خصوص نگهداری دفاتر و صورتحساب ها تکالیفی را عهده دار می باشند که در بند الف ماده 6 آیین نامه اجرایی ماده 95 قانون مالیات های مستقیم مشخص گردیده است. بنا بر بند مورد اشاره-
الف- صاحبان مشاغلی که در گروه اول قرار می گیرند و کلیه اشخاص حقوقی مکلف به نگهداری دفاتر روزنامه و کل یا سایر دفاتر حسب مورد دستی یا ماشینی (مکانیزه-الکترونیکی) متکی به اسناد و مدارک با رعایت موارد زیر می باشند:
1-رویدادهای مالی باید بر اساس استانداردهای حسابداری و روزانه به ترتیب تاریخ وقوع در دفتر روزنامه ثبت و حداکثر تا پانزدهم ماه بعد به دفتر کل منتقل گردد.
2-مؤدیانی که دفاتر دستی نگهداری می نمایند، مکلفند برای هر سال مالیاتی فقط از دفاتری که طی سال مالیاتی قبل نزد مراجع قانونی ذی ربط ثبت شده استفاده نمایند. در مواردی که دفاتر ثبت شده مذکور در هر سال برای ثبت عملیات مالی مودیان تا پایان سال مالیاتی کفایت ننماید، مجاز به استفاده از دفاتر ثبت شده طی همان سال می باشند.
3-مودیان برای استفاده از سیستم الکترونیکی (نرم افزار) جهت ثبت رویدادهای مالی خود، مکلفند از نرم افزارهای مورد قبول که دارای ویژگی ها، معیارها و ضوابط اعلامی سازمان باشد استفاده نمایند. سازمان موظف است ویژگی ها، معیارها و ضوابطی که نرم افزار باید دارا باشد را اعلان عمومی کند.
3-1استفاده از نرم افزارهای قبلی تا مدت سه سال از لازم الاجرا شدن اصلاحیه قانون (۱ /۱ /۱۳۹۵) مجاز خواهد بود. استفاده از نرم افزارهای مذکور بعد از مهلت فوق الذکر منوط به مطابقت آن با ویژگی ها، معیارها و ضوابط اعلامی از سوی سازمان است.
مودیان مکلفند تا قبل از مطابقت نرم افزار مورد استفاده با ویژگی ها، معیارها و ضوابط اعلامی از سوی سازمان، حداقل ماهی یک بار خلاصه عملیات داده شده به ماشین های الکترونیکی را در دفتر روزنامه ثبت و حداکثر تا پانزدهم ماه بعد به دفتر کل منتقل کنند.
در اجرای این بند، سازمان می تواند به منظور بررسی انجام وظایف محوله از ظرفیت علمی و تخصصی اشخاص حقوقی دولتی و غیردولتی استفاده نماید.
4-نگهداری دفتر روزنامه واحد برای ثبت کلیه عملیات و یا دفاتر روزنامه متعدد برای هر بخش از عملیات مجاز است.
5-اشتباه در شماره گذاری صفحات و همچنین اشتباهات ناشی از ثبت دفاتر در مراجع قانونی ذی ربط در صورت احراز، خللی به اعتبار دفاتر وارد نخواهد کرد.
6-نوشتن دفاتر با وسایلی که به سهولت قابل محو است (مانند مواد گرافیت) در دفاتر دستی ممنوع است.
7-دفاتر و اسناد حسابداری می بایست بر اساس واحد پول رایج کشور و همچنین به زبان فارسی تحریر گردد.
8-در مواردی که دفاتر موضوع این آیین نامه توسط مقامات قضایی یا سایر مراجع قانونی و یا به عللی خارج از اختیار مودی از دسترس مودی خارج شود صاحب دفاتر می باید از تاریخ وقوع این امر حداکثر ظرف دو ماه دفاتر جدید ثبت و عملیات آن مدت را در دفاتر جدید تحریر کند و تاخیر تحریر عملیات در این مدت به اعتبار دفاتر خللی وارد نخواهد کرد.
9-تاخیر تحریر دفاتر در مورد اشخاص حقوقی جدیدالتاسیس از تاریخ ثبت شخص حقوقی و در مورد سایر اشخاص از تاریخ شروع فعالیت تا دو ماه مجاز خواهد بود.
10-اشخاصی که دارای شعبه هستند مکلفند با توجه به روش های حسابداری مورد عمل، خلاصه عملیات شعبه یا شعب خود را در صورتی که دارای دفاتر ثبت شده باشند، لااقل سالی یکبار (تا قبل از بستن حساب ها) و در غیر این صورت عملیات هر ماه را تا پایان ماه بعد در دفاتر مرکز ثبت کنند.
11-ثبت دفاتر ضمن سال مالی مشروط بر اینکه تا تاریخ ثبت هیچگونه فعالیت مالی و پولی صورت نگرفته باشد، مجاز است.
12-ارائه دفاتر سفید و نانویی در حکم عدم ارائه دفاتر محسوب می شود.
13-مؤدیان مکلف به نگهداری دفاتر، باید نسبت به نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک اقدام و در صورت درخواست اداره امور مالیاتی ارائه نمایند. در مورد نگهداری دفاتر و اسناد و مدارک به صورت ماشینی، اطلاعات باید به همان قالبی (فرمتی) که تولید، ارسال یا دریافت شده، نگهداری شود.
گروه دوم مشاغل
بدان معنا که برخی از مشاغل حسب مورد بر اساس نوع فعالیت یا حجم فعالیتشان در گروه دوم مشاغل قرار می گیرند و بر این اساس تکالیفی را می بایست رعایت نمایند؛
الف- از حیث نوع فعالیت
برابر با بند ب ماده 2 آیین نامه اجرایی ماده 95 قانون مالیات های مستقیم (اصلاحی 1401)-
سایر صاحبان مشاغل و حرفی که درآمد ابرازی (فروش کالا یا فروش توأم کالا و ارائه خدمت) دوسال قبل آنها و یا آخرین درآمد قطعی شده آنها( فروش کالا یا فروش توأم کالا و ارائه خدمت) بیش از مبلغ پنجاه میلیارد ریال و مساوی یا کمتر از مبلغ یکصد و پنجاه میلیارد ریال باشد. (مشروط به ابلاغ برگ قطعی حداکثر تا پایان دی ماه سال قبل به شخص مودی یا نماینده قانونی وی.)
ب- از حیث حجم فعالیت
بدان معنا که برخی از مشاغل، فارغ از نوع فعالیتشان، بنا به حجم و میزان فعالیتی که دارند بر اساس شرایط ذیل، مشمول گروه دوم قرار می گیرند؛
مجموع مبلغ فروش کالا و خدمات سال قبل یا ده برابر درآمد مشمول مالیات قطعی شده (قبل از کسر معافیت) طبق آخرین برگ مالیات قطعی (مجموع اصلی و متمم) عملکرد سال ۱۳۹۱ و به بعد که تا تاریخ پایان دی ماه سال قبل از شرون سال مالیاتی ابلاغ شده باشد. هر کدام بیشتر از مبلغ ده میلیارد و تا سی میلیارد ریال باشد.
تکالیف مؤدیان مشاغل گروه دوم در خصوص نگهداری دفاتر و یا اسناد و مدارک
مشاغل گروه دوم در خصوص نگهداری دفاتر و صورتحساب ها تکالیفی را عهده دار می باشند که در بند ب ماده 6 آیین نامه اجرایی ماده 95 قانون مالیات های مستقیم مشخص گردیده است. بنا بر بند مورد اشاره-
صاحبان مشاغلی که در گروه دوم قرار می گیرند، مکلفند برای هر سال مالیاتی اسناد و مدارک مربوط به معاملات خود از قبیل اسناد درآمدی فروش کالا یا ارائه خدمات و سایر درآمدها و اسناد خرید کالا، خدمات و دارایی و سایر اسناد هزینه های انجام شده را به تفکیک و به ترتیب تاریخ وقوع هر یک از رویدادهای مالی نگهداری و صورت درآمد و هزینه خود را ماهانه به شرح فرم پیوست (۱) بر اساس آن تنظیم نمایند.
گروه سوم مشاغل
بدان معنا که برخی از مشاغل حسب مورد بر اساس نوع فعالیت یا حجم فعالیتشان در گروه سوم مشاغل قرار می گیرند و بر این اساس تکالیفی را می بایست رعایت نمایند.
الف-از حیث نوع فعالیت
برابر با بند ج ماده 2 آیین نامه اجرایی ماده 95 قانون مالیات های مستقیم –
صاحبان مشاغلی که در گروه های اول و دوم قرار نمی گیرند جزو گروه سوم محسوب می شوند.
ب- از حیث حجم فعالیت
مودیانی که در بر اساس حجم فعالیت در گروه های اول و دوم قرار نمی گیرند، جز گروه سوم محسوب می شوند.
تکالیف مؤدیان مشاغل گروه سوم در خصوص نگهداری دفاتر و یا اسناد و مدارک
مشاغل گروه سوم در خصوص نگهداری دفاتر و صورتحساب ها تکالیفی را عهده دار می باشند که در بند پ ماده 6 آیین نامه اجرایی ماده 95 قانون مالیات های مستقیم مشخص گردیده است. بنا بر بند مورد اشاره-
صاحبان مشاغلی که در گروه سوم قرار می گیرند مکلفند برای هر سال مالیاتی اسناد و مدارک مربوط به معاملات خود از قبیل اسناد درآمدی فروش کالا یا ارائه خدمات و سایر درآمدها و اسناد خرید کالا و خدمات و سایر اسناد هزینه های انجام شده را نگهداری و خلاصه درآمد و هزینه سالانه خود را به شرح فرم پیوست (۲) بر اساس آن تنظیم نمایند.
برخی از تکالیف مشترک مؤدیان مشاغل
1-اعلام شروع فعالیت ظرف چهار ماه از تاریخ شروع فعالیت توسط مؤدی
برابر با تبصره 3 ماده 177 قانون مالیات های مستقیم-
صاحبان مشاغل مكلفند ظرف چهار ماه از تاريخ شروع فعاليت مراتب را كتباً به اداره امور مالياتي محل اعلام نمايند.
عدم انجام دادن تكليف فوق در مهلت مقرر مشمول جريمهاي معادل ده درصد (10٪) ماليات قطعي و نيز موجب محروميت از كليه تسهيلات و معافيتهاي مالياتي تا تاريخ شناسايي توسط اداره امور مالياتي خواهد بود. اين حكم در مورد صاحبان مشاغلي كه براي آنها از طرف مراجع ذي ربط پروانه يا مجوز فعاليت صادر گرديده است، نخواهد بود.
2-تسلیم اظهارنامه مالیاتی
مستفاد از ماده 100 قانون مالیات های مستقیم صاحبان مشاغل گروه های اول و دوم و سوم مکلفند برای فعالیت های شغلی خود به صورت جداگانه، اقدام به تنظیم و ارسال اظهارنامه (تا آخر خردادماه سال بعد) نمایند.
برابر با ماده 100 قانون مالیات های مستقیم اصلاحی 1394-
مؤديان موضوع اين فصل مكلفند اظهارنامه مالياتي مربوط به فعاليتهاي شغلي خود را در سال مالياتي براي هر واحد شغلي يا براي هر محل جداگانه طبق نمونهاي كه وسيله سازمان امور مالياتي كشور تهيه خواهد شد تنظيم و تا آخر خرداد ماه سال بعد به اداره امور مالياتي محل شغل خود تسليم و ماليات متعلق را به نرخ مذكور در ماده 131 اين قانون پرداخت نمايند.
استثنائی برای تکلیف نگه داری اسناد و مدارک و ارائه اظهارنامه مالیاتی
حالتی در قانون وجود دارد که مطابق آن مؤدی نیازی به ارسال اظهارنامه و نگه داری اسناد و مدارک و صورتحساب ندارد که به تبصره ماده صد معروف است.
تبصره ماده صد چیست؟
مستفاد از تبصره ماده 100 قانون مالیات های مستقیم، سازمان امور مالیاتی کشور می تواند از برخی از مشاغل که میزان خدمات و فروش آن ها در سال حداکثر ده برابر معافیت موضوع ماده 84 قانون مالیات های مستقیم باشد مالیات مقطوع اخذ نماید که در صورت قبول مؤدی نسبت به مالیات مقطوع تعیین شده ایشان دیگر تکلیفی به ارسال اظهارنامه و نگه داری اسناد و مدارک و صورتحساب ندارد.
این معافیت در سال 1403 تا 144 میلیون تومان می باشد و ده برابر آن یعنی مشاغلی که میزان خدمات یا فروش آن ها در سال حداکثر تا یک میلیارد و چهارصد و چهل میلیون تومان باشد).
برابر با تبصره ماده 100 قانون مالیات های مستقیم الحاقی 1394-
سازمان امور مالياتي كشور ميتواند برخي از مشاغل يا گروههايي از آنان را كه ميزان فروش كالا و خدمات سالانه آنها حداكثر ده برابر معافيت موضوع ماده (84) اين قانون باشد از انجام بخشي از تكاليف از قبيل نگهداري اسناد و مدارك موضوع اين قانون و ارائه اظهارنامه مالياتي معاف كند و ماليات مؤديان مذكور را به صورت مقطوع تعيين و وصول نمايد. در مواردي كه مؤدي كمتر از يك سال مالي به فعاليت اشتغال داشته باشد ماليات متعلق نسبت به مدت اشتغال محاسبه و وصول ميشود.
