آزادی مشروط در قانون ایران مفهوم، شرایط و آثار آن
آزادی مشروط یکی از نهادهای حقوقی در سیستم کیفری ایران است که هدف آن فراهم آوردن شرایطی برای بازگشت تدریجی مجرم به جامعه است. این نهاد به محاکم و مراجع قضائی اجازه میدهد تا مجازات زندانیان را در صورت رعایت شرایط خاص، کاهش دهند و به نوعی مجرم را برای ادامه زندگی اجتماعی آماده کنند.
تعریف آزادی مشروط
به معنای آن است که محکوم به حبس پس از گذراندن مدت مشخصی از محکومیت خود، به شرطی که شرایط خاصی را رعایت کند، پیش از پایان کامل مدت حبس خود، آزاد شود. این آزادی در واقع موقتی است و محکوم باید تحت نظارت نهادهای قضائی و انتظامی باقی بماند.
در مورد محکومان به حبس بیش از ده سال پس از تحمل نصف آن، محکوم می تواند متقاضی این امر باشد
در مورد محکومان به حبس کمتر از ده سال پس از تحمل یک سوم از آن، محکوم به حبس می تواند متقاضی آزادی مشروط باشد.
قابل توجه می باشد ملاک حبس قضایی می باشد نه قانونی؛ یعنی چنانچه مجازات فردی برابر با قانون ده سال حبس بود لیکن بنا به دلایلی مانند علل مخففه جرم حبس ایشان به کمتر از ده سال تقلیل پیدا نموده باشد ایشان می تواند پس از تحمل یک سوم از آن حبس قضایی تعیینی تقاضای آزادی مشروط بنماید.
شرایط اعطای آزادی مشروط
طبق ماده ۵۸ قانون مجازات اسلامی (مصوب ۱۳۹۲)، برای آن که محکوم به حبس بتواند از این نهاد ارفاقی بهرهمند شود، باید چند شرط اساسی را رعایت کند. این شرایط عبارتند از:
مدت گذراندن حبس: محکوم باید حداقل های قانونی حبس خود را گذرانده باشد (به شرحی که بیان شد)؛ در هر حال آزادی مشروط نمی تواند بیش از 5 سال یا کمتر از یکسال باشد مگر آنکه مدت باقیمانده حبس کمتر از یکسال باشد.
رعایت رفتار مناسب: محکوم باید در دوران حبس خود رفتار مناسبی از خود نشان دهد و مرتکب جرایم جدید نشود.
احتمال اصلاح فرد: از آنجا که این نهاد ارفاقی به عنوان یک نوع “فرصت دوباره” برای مجرم در نظر گرفته میشود، باید این احتمال وجود داشته باشد که فرد پس از آزادی قادر به اصلاح خود و بازگشت به جامعه بهطور سالم باشد.
تأثیر جرم ارتکابی: نوع و شدت جرم ارتکابی نیز در اعطای آزادی مشروط تأثیرگذار است. به عنوان مثال، در جرایم سنگین، احتمال اعطای آزادیِ مَشروط کاهش مییابد.
فرآیند اعطای آزادی مشروط
فرآیند اعطای آزادیِ مَشروط در ایران به این صورت است که محکوم پس از گذراندن مدت لازم از حکم حبس خود، درخواست خود را جهت بهره مندی از این نهاد ارفاقی به دادگاه یا مرجع قضائی مربوطه (صادر کننده حکم قطعی) ارائه میدهد. دادگاه پس از بررسی شرایط فرد و نظر کارشناسان، تصمیم میگیرد که آیا درخواست کننده مستحق استفاده از این نهاد ارفاقی می باشد یا خیر.
در صورتی که آزادیِ مَشروط به فرد اعطا شود، مجرم از زندان آزاد میشود اما همچنان تحت نظارت مراجع قضائی و انتظامی قرار خواهد داشت. در صورت ارتکاب جرم جدید یا نقض برخی شرایط، آزادی مشروط ملغی و حبس به اجرا در می آید.
نظارت بر فرد آزاد شده
افراد آزاد شده به صورت مَشروط، تا مدت زمان پایان محکومیت خود تحت نظارت شدید قرار دارند. این نظارت میتواند شامل ملاقاتهای دورهای با مقامهای قضائی، گزارشهای منظم از وضعیت شغلی و اجتماعی فرد، و حتی نصب دستگاههای ردیابی در برخی موارد باشد. هدف این نظارت، اطمینان از رفتار مناسب فرد پس از آزادی است.
موارد ممنوعیت اعطای آزادی مشروط
برخی از موارد عدم اعطای آزادیِ مَشروط عبارتند از:
1-آزادیِ مَشروط مختص جرایم تعزیری بوده لذا در جرایمی که حبس غیر تعزیری دارد (مانند سرقت حدی برای بار سوم) قابل اعطا نمی باشد.
2-برابر با ماده 3 قانون تشدید مجازات اسیدپاشی و حمایت از بزه دیدگان ناشی از آن؛در خصوص مرتکب جرم اسیدپاشی، آزادیِ مَشروط اعطا نمی گردد.
3-حبس بدل از جزای نقدی
4-حبس به دلیل عدم پرداخت دین
