در قوانین ما، چند حالت وجود دارد که برای ازدواج نیازمند اذن ثالثی می شویم. این موارد را بررسی نموده و شرایط و احکام آن را بیان می نماییم.
مواردی که ازدواج نیاز به اذن شخص ثالث دارد
1-ازدواج پسر زیر 15 سال تمام و دختر زیر 13 سال تمام
نیاز به اذن ولیّ قهری و رعایت مصلحت دارد. مرجع تشخیص مصلحت دادگاه خانواده می باشد. (ماده 1041 قانون مدنی)؛ در صورت فقدان هر یک از این دو شرط، نکاح رُخ داده غیرنافذ بوده و جهت نافذ شدن حسب مورد نیاز به اذن ولی یا دادگاه یا هر دو می باشد.
2-ازدواج دختر باکره
منوط به اذن ولیّ قهری ( اعم از پدر یا جد پدری ) است. (ماده 1043 قانون مدنی) در صورت فقدان این اذن، نکاح غیر نافذ است و نیاز به اذن ولی قهری می باشد.
نمونه دادخواست بطلان ازدواج به درخواست ولی زوج
اَحکام اذن ولی برای نکاح دختر باکره
طبق رأی وحدت رویه مورخ 1363/3/24 دیوان عالی کشور اگر زوالِ بکارت دختر بواسطه مباشرت نامشروع (زنا) باشد، لزوم اذن ولیّ برای ازدواج دختر منتفی می شود.
اگر هیچ یک از پدر و جدّ پدری در قید حیات نباشند، ازدواج دختر نیاز به اذن شخص یا مرجعی ندارد.
اگر ولیّ قهری بدون علت موجّه از دادن اذن امتناع کند، دختر باکره برای ازدواج به جای اذن ولی از دادگاه اذن می گیرد؛ برای این منظور باید مردی را که قصد ازدواج با او را دارد با قید میزان مهریّه به دادگاه معرفی کند تا دادگاه با بررسی شرایط آن مرد و زن، به دختر اذن ازدواج دهد. (ماده 1043 قانون مدنی)
نمونه دادخواست تقاضای صدور مجوز ازدواج از دادگاه به لحاظ امتناع پدر از اجازه
اگر ولی در محل حاضر نباشد و دسترسی به او ممکن نباشد مانند آنکه غایب مفقودالاثر باشد؛ در چنین فرضی اذن ولی ساقط می شود البته این اَمر باید در دادگاه ثابت گردد.
نمونه دادخواست اجازه ازدواج دختر به لحاظ غیر ممکن بودن اخذ اجازه از پدر یا جد پدری
3-ازدواج مجدّد مَرد با دخترِ برادر زن خودش یا دخترِ خواهر زنِ خودش
که منوط به اذن همسر آن مَرد است؛ در صورت فقدان این اذن نکاح غیرنافذ می باشد، بدیهی است چنانچه مَرد و زنی از یکدیگر جدا شده باشند، دیگر همسر یکدیگر محسوب نشده و مَرد می تواند با دختر خواهر زن سابق یا دختر برادر زن سابق بدن محدودیتی ازدواج نماید.
4- ازدواج زن ایرانی با تبعه خارجی
که منوط به اجازه دولت ایران است (ماده 1060 قانون مدنی) در صورت فقدان این اذن، اگر شرایط صحّت نکاح برقرار باشد، نکاح از لحاظ شرعی صحیح است و رابطه طرفین نامشروع محسوب نمی شود ولیکن نکاح ایشان در ایران ثبت نمی شود؛ عدم ثبت واقعه نکاح برابر با ماده 51 قانون حمایت خانواده برای مرد جنبه کیفری و مجازات دارد.
این مجوّز پروانه زناشویی نام دارد و مقام صالح برای صدور این مجوّز وزارت کشور است.
5-ازدواج پدرخوانده یا مادرخوانده با طفل تحت سرپرستی ایشان
نیاز به حکم دادگاه دارد؛ دادگاه بعد از مشورت با اداره بهزیستی، در این خصوص تصمیم گیری می کند البته نظر بهزیستی صرفاً جنبه مشورتی داشته و برای دادگاه الزامی ایجاد نمی کند. (ماده 26 قانون حمایت از کودکان و نوجوانان بی سرپرست و بد سرپرست مصوب 1392)
6-نکاحِ مجنون
ولی مجنون دائمی و وصی می توانند مطلقاً برای مجنون صیغه نکاح را انشا کنند امّا قیّم مجنون دائمی در صورتی می تواند برای او انشای نکاح کند که پزشک ازدواج مجنون را لازم بداند و دادستان به این امر اجازه دهد. (ماده 88 قانون امور حسبی)
نکاح مجنون اَدواری نیاز به اذن شخصی ندارد و وی می تواند در حالت افاقه بدون محدودیتی ازدواج نماید.
7- تجویز ازدواج مجدد مَرد
در قوانین ما مَرد برای ازدواج مجدد (دائم) می بایست رضایت همسر اول را اخذ نماید در غیر اینصورت نکاح ایشان ثبت نمی گردد و عدم ثبت واقعه نکاح برابر با ماده 49 قانون حمایت خانواده جرم می باشد و مجازات دارد.
