در این مطلب اعتراض مالیاتی که در واقع راه های اعتراض به برگ تشخیص و سایر اقدامات سازمان مالیاتی می باشد را بررسی نموده و به تشریح مراجع و هیأت های حل اختلاف مالیاتی و دیوان عدالت اداری و صلاحیت این مراجع خواهیم پرداخت.
هنگامی که فی ما بین مؤدی و سازمان مالیاتی اختلاف حاصل می گردد، اعتراض صورت می گیرد، رسیدگی به این اعتراض مالیاتی (اعم از اینکه ناشی از مالیات های مستقیم یا غیر مستقیم باشد)، رسیدگی درون سازمانی (در مراجع اداری) خواهد بود؛ یعنی سازمان مالیاتی ساز و کاری برای رسیدگی به اعتراضات فی مابین مؤدی و سازمان مالیاتی برقرار نموده است که در ادامه هیأت های حل اختلاف مالیاتی را به صورت جداگانه مورد بررسی قرار می دهیم.
رسیدگی در اداره امور مالیاتی
هنگامی برگ تشخیص مالیاتی از طرف اداره مالیاتی صادر و به مؤدی ابلاغ می گردد، ایشان می تواند ظرف سی روز از تاریخ ابلاغ این اوراق، به اداره مالیاتی مراجعه کرده و اعتراض خود را ثبت و تقاضای رسیدگی مجدد مبنی بر دلایل و اسناد استنادی نماید.
برابر با ماده 218 قانون مالیات های مستقیم اصلاحی سال 1400-
در مواردی که برگ تشخیص مالیات صادر و به مؤدی ابلاغ میشود، چنانچه مؤدی نسبت به آن معترض باشد میتواند ظرف سیروز از تاریخ ابلاغ شخصاً یا به وسیله وکیل تامالاختیار خود با ارائه دلایل و اسناد و مدارک کتباً از اداره امور مالیاتی تقاضای رسیدگی مجدد نماید.
مسؤول/ مسؤولان مربوط که از طرف سازمان امور مالیاتی مشخص میشوند، موظفند پس از ثبت درخواست مؤدی و ظرف مهلتی که بیش از چهل و پنجروز از تاریخ ثبت درخواست نباشد به موضوع رسیدگی و در صورتی که دلایل و اسناد و مدارک ابرازشده را برای رد مندرجات برگ تشخیص کافی دانستند، آن را رد و در صورتی که دلایل و اسناد و مدارک ابرازی را مؤثر در تعدیل درآمد تشخیص دهند موارد تعدیل درآمد مشمول مالیات را مشخص نمایند. چنانچه مؤدی نظر مسؤول/ مسؤولان مربوط در تعدیل درآمد مشمول مالیات را قبول نماید درآمد مشمول مالیات تعدیلشده، قطعی است. در غیر اینصورت برای رسیدگی به مابهالتفاوت تا مبلغ مورد اعتراض مؤدی، موضوع به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع میشود. همچنین هرگاه دلایل و اسناد و مدارک ابرازی مؤدی را برای رد برگ تشخیص یا تعدیل درآمد مؤثر تشخیص ندهند باید موضوع را مستدلاً در پرونده منعکس و مراتب را برای رسیدگی به هیأت حل اختلاف مالیاتی ارجاع نمایند.
چنانچه تصمیم اداره مالیاتی بر تعدیل مالیات باشد مؤدی می بایست آن را تأیید نماید.
اگر اداره مالیاتی اعتراض را وارد نداند می بایست موضوع را به نحو مستند و مستدل در پرونده منعکس نماید.
اگر ظرف سی روز از تاریخ ابلاغ اوراق (برگ تشخیص) اعتراض به اداره مالیاتی صورت نگیرد، برگ تشخیص صادر شده قطعی و لازم الاجراست.
هیأت های حل اختلاف مالیاتی بدوی
چنانچه مؤدی ظرف سی روز از تاریخ ابلاغ اوراق (برگ تشخیص) کتباً اعتراض خود را به اداره مالیاتی تقدیم نموده باشد و در ادامه فی ما بین مؤدی و ممیز مالیاتی (مأمورا تشخیص مالیاتی) حل اختلاف صورت نگرفته باشد، پرونده به هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی جهت رسیدگی ارجاع می شود.
البته در مواردی که مؤدی به جهت ابلاغ قانونی (نه واقعی) ظرف سی روز از ابلاغ اوراق اعتراض خود به برگ تشخیص را تقدیم اداره مالیاتی ننموده باشد می تواند مستقیماً به هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی مراجعه نماید.
برابر با ماده 170 قانون مالیات های مستقیم-
مرجع رسیدگی به هر گونه اختلاف که در تشخیص مالیاتهای موضوع این قانون بین مأموران تشخیص و مؤدی ایجاد شود هیأت حلاختلاف مالیاتی میباشد، مگر مواردی که به موجب مقررات سایر مواد این قانون مرجع رسیدگی دیگری تعیین شده باشد.
هیأت های حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر
صلاحیت هیأت های حل اخلاف مالیاتی تجدید نظر در مواردی می باشد که مؤدی به تصمیمات هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی معترض می باشد.
مؤدی در این خصوص می تواند اعتراض خود را ظرف مهلت بیست روز از تاریخ ابلاغ رأی هیأت بدوی، به هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر تقدیم نماید.
آراءِ صادره از این هیأت قطعی و لازم الاجرا می باشد مگر اینکه رأی مذکور بنا بر نظر شورای عالی مالیاتی نقض گردد یا اینکه پیرو درخواست ابطال رأی مذکور در دیوان عدالت اداری، تقاضای صدور دستور موقت گردیده باشد و مورد تأیید قرار گرفته باشد.
برابر با ماده 247 قانون مالیات های مستقیم-
آراء هیأت های حل اختلاف مالیاتی بدوی قطعی و لازم الاجراء است. مگراین که ظرف مدت بیست روز از تاریخ ابلاغ رأی براساس ماده (203) این قانون و تبصره های آن به مؤدی، از طرف مأموران مالیاتی مربوط یا مؤدیان مورد اعتراض کتبی قرار گیرد که در این صورت پرونده جهت رسیدگی به هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر احاله خواهد شد. رأی هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر قطعی و لازم الاجراء می باشد.
تبصره 1- مؤدی مالیاتی مکلف است مقدار مالیات مورد قبول را پرداخت و نسبت به مازاد برآن اعتراض خود را در مدت مقرر تسلیم کند.
تبصره 2- نمایندگان عضو هیأت های حل اختلاف مالیاتی نباید قبلاً نسبت به موضوع مطروحه اظهار نظر داشته یا رأی داده باشند.
تبصره 3- در صورتی که رأی صادره هیأت بدوی از سوی یکی از طرفین مورد اعتراض تجدیدنظر خواهی قرارگرفته باشد در مرحله تجدیدنظر فقط به ادعای آن طرف رسیدگی و رأی صادر خواهد شد.
تبصره 4-آراء قطعی هیأت های حل اختلاف مالیاتی به استثناء مواردی که رأی هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی با عدم اعتراض مؤدی یا مأمور مالیاتی مربوط قطعیت می یابد برابر مقررات ماده (251) این قانون قابل شکایت و رسیدگی در شورای عالی مالیاتی خواهد بود.
تبصره 5- سازمان امور مالیاتی کشور اجازه دارد شکایت کتبی مؤدیان مالیاتی از آراء هیأت های حل اختلاف مالیاتی صادره تا تاریخ تصویب این ماده که در مهلت قانونی به مرجع مالیاتی ذی ربط تسلیم شده است را یک بار به هیأت های حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر به منظور رسیدگی و صدور رأی مقتضی احاله نماید.
تبصره 6- در مواردی که شکایت مؤدیان مالیاتی از آراء هیأت های بدوی از طرف هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر رد شود و همچنین شکایت از آراء هیأت های تجدیدنظر از طرف شعب شورای عالی مالیاتی مردود اعلام شود، برای هر مرحله معادل یک درصد (1%) فاوت مالیات موضوع رأی مورد شکایت و مالیات ابرازی مؤدی در اظهارنامه تسلیمی، هزینه رسیدگی تعلق می گیرد که مؤدی مکلف به پرداخت آن خواهدبود.
شورای عالی مالیاتی
صلاحیت رسیدگی به اعتراضات مالیاتی شورای عالی مالیاتی، در خصوص آراءِ صادره از هیأت حل اختلاف مالیاتی تجدید نظر می باشد.
مؤدی یا اداره مالیاتی می تواند ظرف سی روز از تاریخ ابلاغ دادنامه معترض عنه، اعتراض خود را به شورای عالی مالیاتی تقدیم نماید.
این شورا، آراءِ صادره را از حیث نقض قوانین و مقررات و ادعای نقص در رسیدگی، بررسی نموده و در صورتی که این موارد را مشاهد نماید اقدام به نقض رأی اخیر و ارجاع پرونده به شعبه هم عرض صادر کننده رأی می نماید.
نقص در رسیدگی مانند عدم رسیدگی به تمام یا بخشی از ادعاهای مؤدی توسط هیأت هایی حل اختلاف مالیاتی برابر با قانون.
مستفاد از تبصره 4 ماده 247 قانون مالیات های مستقیم؛ آرای صادره از هیأت های حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر قابل اعتراض (از حیث نقض قوانی یا نقص در رسیدگی) در شورای عالی مالیاتی می باشد. برابر با تبصره مدکور-
آراء قطعی هیأت های حل اختلاف مالیاتی به استثناء مواردی که رأی هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی با عدم اعتراض مؤدی یا مأمور مالیاتی مربوط قطعیت می یابد برابر مقررات ماده (251) این قانون قابل شکایت و رسیدگی در شورای عالی مالیاتی خواهد بود.
برابر با ماده 251 قانون مالیات های مستقیم-
مؤدی یا اداره امور مالیاتی میتوانند ظرف یک ماه از تاریخ ابلاغ رأی قطعی هیأت حل اختلاف مالیاتی، به استناد عدم رعایت قوانین ومقررات موضوعه یا نقص رسیدگی، با اعلام دلایل کافی به شورای عالی مالیاتی شکایت و نقض رأی و تجدید رسیدگی را درخواست کنند.
برابر با ماده 257 قانون مالیات های مستقیم-
در مواردی که رأی مورد شکایت از طرف شعبه نقض میگردد پرونده امر جهت رسیدگی مجدد به هیأت حل اختلاف مالیاتی دیگرارجاع خواهد شد و در صورتی که در آن محل یک هیأت بیشتر نباشد به هیأت حل اختلاف مالیاتی نزدیکترین شهری که با محل مزبور در محدوده یکاستان باشد ارجاع میشود. مرجع مزبور مجداً به موضوع مالیاتی بر طبق فصل سوم این باب و با رعایت نظر شعبه شورای عالی مالیاتی رسیدگی و رأیمقتضی میدهد. رأیی که بدین ترتیب صادر میشود قطعی و لازمالاجراست.
حکم این ماده در مواردی که آراء صادره از هیأتهای حل اختلاف مالیاتی توسط دیوان عدالت اداری نقض میگردد نیزجاری خواهد بود.
تبصره- در مواردیکه رأی هیأتهای حل اختلاف مالیاتی نقض میشود شورایعالی مالیاتی موظف است یک نسخه از رأی هیأت را برای رسیدگی نزد دادستان انتظامی مالیاتی ارسال دارد تا در صورت احراز تخلف اقدام به تعقیب نماید.
دیوان عدالت اداری
مرجع دیوان عدالت اداری می تواند توسط مؤدی مالیاتی (نه سازمان مالیاتی) مرجع تظلم خواهی قرار گرفته و مؤدی، ابطال دادنامه صادره در این خصوص را از این مرجع تقاضا نماید، در این خصوص نکات ذیل قابل تأمل می باشد:
1- اعتراض به برگ تشخیص در دیوان عدالت اداری قابل طرح نبوده و صرفاً ابطال رأی می بایست در قسمت خواسته قرار گیرد.
2- معترض و درخواست کننده ابطال این آرا صرفاً مؤدی مالیاتی (مردم) می باشد نه سازمان و اداره مالیاتی.
3- آراءِ هیأت های حل اختلاف مالیاتی می بایست قطعی شده باشند.
4-رسیدگی به ابطال آراءِ قطعی مالیاتی در هیأت های تجدیدنظر دیوان عدالت اداری صورت می پذیرد.
5- دیوان عدالت اداری صرفاً از لحاظ شکلی (رعایت قوانین- نقص در رسیدگی) موضوع را بررسی و در صورت تأیید، پرونده به شعبه هم عرض صادر کننده رأی مالیاتی ارجاع می گردد تا رسیدگی نماید، اگر ابطال رأی شعبه هم عرض تقاضا گردد؛ پرونده به شعبه رسیدگی کننده دیوان عدالت اداری ارجاع می گردد (بر می گردد) و در صورت تأیید ابطال، خود شعبه مربوطه دیوان عدالت اداری، به موضوع رسیدگی (ماهوی) نموده و رأی نهایی در این خصوص صادر می نماید.
5-آرای صادره از هیأت های مالیاتی، برای افراد مقیم کشور ظرف سه ماه و برای افراد مقیم خارج از کشور ظرف شش ماه از تاریخ ابلاغ اوراق مربوطه، قابل اعتراض (ابطال رأی) می باشد.
در نهایت راه های اعتراض مؤدی به برگ تشخیص به ترتیب، شامل مراجع ذیل بودند:
1- اداره مالیات
2-هیأت حل اختلاف مالیاتی بدوی
3-هیآت حل اختلاف مالیاتی تجدیدنظر
4-شورای عالی مالیاتی
5- دیوان عدالت اداری (ابطال رأی)
