در این مطلب به بحث مالیات بر ارزش افزوده پرداخته و آن را از نظر معنا و مفهوم بررسی کرده و تشریح می نماییم که چه مواردی شامل مالیات بر ارزش افزوده بوده و نحوه پرداخت آن به چه صورت است سپس نرخ مالیات بر ارزش افزوده بر برخی از کالا ها را بیان می نماییم؛ هدف از این مطلب فراهم نمودن بستر مناسبی برای مطالعه قانون مالیات بر ارزش افزوده و مصوبات مربوطه می باشد.
منظور از مالیات بر ارزش افزوده چیست و به چه صورت پرداخت می گردد؟
مالیات بر ارزشِ افزوده نوعی از مالیات غیر مستقیم می باشد که هدف آن اخذ مالیات از مصرف کننده نهایی بوده بدین ترتیب که ارائه دهنده خدمات و فروشنده کالا مکلف است این مالیات را بر کالا یا خدمات خود منظور نمایند و از طرف مقابل خود اخذ کند، حال ارائه کنندگان خدمات و فروشندگان کالا خود نیز برای دریافت کردن کالا یا خدمات، مالیات بر ارزش افزوده آن را به ارائه دهنده به خود (ارائه دهنده قبلی) پرداخت نموده اند، این روند تا مصرف کننده نهایی ادامه می یابد.
این نوع از مالیات اخذ شده می بایست توسط ارائه کنندگان خدمات یا فروشندگان کالا به اداره مالیات تأدیه گردد بدین نحو که؛
ما به تفاوت مالیات های پرداختی و مالیات های دریافتی به اداره مالیات پرداخت می گردد و اگر مالیات پرداختی بیشتر از مالیات دریافتی باشد این مبلغ به حساب دوره های بعدی مالیاتی منظور خواهد شد یا اینکه فروشنده یا ارائه دهنده می تواند استرداد آن را از اداره مالیات تقاضا نماید که اداره مذکور در صورت احراز صحت معامله و صورت حساب ها اقدام به این امر می نماید.
بنابراین مصرف کننده نهایی امکان استرداد مالیات از اداره مالیاتی را ندارد.
برابر با بند ج ماده 1 قانون مالیات بر ارزش افزوده
ماليات بر ارزش افزوده: ما به التفاوت ماليات و عوارض فروش با ماليات و عوارض خريد در يك دوره معين
برابر با ماده 4 قانون مالیات بر ارزش افزوده-
مؤدي مكلف است حداكثر تا پايان ماهِ پس از انقضاي هر دوره مالياتي، كل ماليات و عوارضي را كه طي آن دوره به فروش كالا و يا ارائه خدمات توسط وي تعلق گرفته است، با رعايت تبصره (۲) اين ماده و پس از كسر اعتبار مالياتي خود، به ترتيبي كه سازمان مقرر مي كند، پرداخت نمايد.
تبصره 2- معاملات غيرنقدي نظير فروش اقساطي و اجاره به شرط تمليك و قراردادهاي پيمانكاري و مشاوره اي، تاريخ تعلق ماليات و عوارض همان تاريخ صدور صورتحساب است؛ لكن مؤدي با رعايت تبصره فوق مجاز است پرداخت ماليات و عوارض فروش اين نوع معاملات را تا زمان پرداخت ثمن معامله توسط خريدار يا مبلغ قرارداد توسط كارفرما، متناسباً، به تأخير بيندازد و سازمان تا زمان پرداخت ماليات و عوارض فروش اين نوع معاملات توسط كارفرما يا خريدار، مؤدي را مشمول جريمه تأخير در پرداخت نخواهد كرد. در خصوص معاملات مذكور، تا زمان پرداخت ماليات و عوارض توسط خريدار، اعتبار مالياتي براي وي از اين بابت منظور نخواهد شد.
منظور از دوره مالیاتی هر دوره سه ماهه (شمسی) می باشد (بند خ ماده 1 قانون مالیات بر ارزش افزوده).
برابر با ماده 17 قانون مالیات بر ارزش افزوده-
مؤديان مكلفند ماليات و عوارض فروش موضوع اين قانون را از خريدار يا كارفرما وصول كنند و پس از كسر ماليات و عوارض پرداختي، مطابق مقررات به حساب سازمان واريز نمايند.
مالیات بر ارزش افزوده شامل چه مواردی می باشد؟
حال که با مفهوم و نحوه پرداخت و استرداد مالیات بر ارزش افزوده آشنا شدیم، می بایست بدانیم که مالیات بر ارزش افزوده شامل چه مواردی بوده و متعلقات این نوع از مالیات غیر مستقیم چه می باشد؟
به طور کلی، عرضه کالا و ارائه خدمات به غیر در ایران یا صادرات و واردات آن ها مشمول مالیات بر ارزش افزوده می باشد.
برابر با ماده 2 قانون مالیات بر ارزش افزوده-
عرضه كالاها و ارائه خدمات در ايران و واردات و صادرات آنها، از لحاظ ماليات و عوارض مشمول مقررات اين قانون است.
عرضه کالا مستفاد از بند الف ماده 1 قانون مالیات بر ارزش افزوده ؛ واگذاري كالا يا ارائه خدمت به غير، از طريق هر نوع معامله يا عقد قانوني می باشد.
منظور از واگذاری کالا و ارائه خدمات به غیر این می باشد که این اقدامات (فروش و خدمات) می بایست به دیگری صورت بگیرد فلذا دریافت کننده این کالا یا خدمات، دیگری می باشد نه فروشنده یا ارائه کننده مربوط مگر اینکه این کالاها یا خدمات توسط خود فروشنده یا ارائه دهنده آن برای مصارف شخصی برداشته شود که در این صورت مشمول مالیات بر ارزش افزوده و عوارض خواهد بود.
برابر با تبصره 1 ماده 2 قانون مالیات بر ارزش افزوده-
كالاها و خدمات مشمول موضوع اين قانون كه توسط مؤديان حقيقي خريداري، تحصيل يا توليد مي شود، در صورتي كه براي مصارف شخصي برداشته شود عرضه كالا به خود محسوب مي شود و مشمول ماليات و عوارض خواهد شد. در صورتي كه عرضه كالا به خود براي استفاده شغلي باشد مشمول ماليات و عوارض نخواهد شد.
عرضه کالا و خدمات باید در ایران باشد هم چنین به صادرات و واردات نیز مالیات بر ارزش افزوده تعلق می گیرد.
برابر با بند ب و پ ماده 1 قانون مالیات بر ارزش افزوده-
ب-واردات: ورود كالا يا خدمت از خارج از كشور به قلمرو گمركي كشور يا مناطق آزاد تجاري ـ صنعتي يا مناطق ويژه اقتصادي؛
پ ـ صادرات: صدور كالا يا خدمت به خارج از كشور.
نرخ مالیات بر ارزش افزوده
مستفاد از ماده 7 قانون مالیات بر ارزش افزوده، نرخ مالیات بر ارزش افزوده کالا و خدمات عمومی 9 درصد بود که برابر با بخشنامه افزایش نرخ مالیات بر ارزش افزوده در سال 1403 به ده درصد افزایش یافته است.
مستفاد از ماده 26 قانون مالیات بر ارزش افزوده نرخ مالیات بر ارزش افزوده برخی از کالاهای خاص (همراه با برخی از تکالیف مؤدیان) به شرح ذیل می باشد:
الف-کالاهای نفتی:
1-انواع بنزین و سوخت هواپیما : 30 درصد.
2-نفت گاز، نفت سفيد، نفت كوره، گاز طبيعي و گاز مايع : 15 درصد
برابر با تبصره 1 بند الف ماده 26 قانون مالیات بر ارزش افزوده-
نفت خام، ميعانات گازي، و گاز طبيعي خام كه توسط وزارت نفت (شركتهاي تابعه) كه به شركتهاي داخل زنجيره توليد فرآورده هاي نفتي فروخته مي شود، همچنين واردات بنزين و سوخت هواپيما و گاز طبيعي توسط وزارت نفت (شركتهاي تابعه)، در اين مرحله مستلزم محاسبه و دريافت ماليات و عوارض ارزش افزوده از حلقه بعدي و نيز پرداخت در مرحله واردات حسب مورد نمي باشد. ماليات و عوارض فروش فرآورده هاي توليد شده از كالاي مزبور و نيز بنزين و سوخت هواپيما و گاز طبيعي وارداتي در مراحل بعدي عرضه، حسب مقررات مربوط محاسبه و وصول مي شود.
برابر با تبصره 2 بند الف ماده 26 قانون مالیات بر ارزش افزوده-
مأخذ محاسبه ماليات و عوارض فروش در خرده فروشي بنزين و نفت گاز توسط شركتهاي غيردولتي داراي مجوز از وزارت نفت، عبارت است از مابه التفاوت قيمت خريد محصولات فوق از شركتهاي پالايش (با احتساب ماليات و عوارض موضوع بند «الف» اين ماده)، با قيمت عرضه آنها به مصرف كننده. مابهالتفاوت مزبور به عنوان درآمد ناشي از ارائه خدمات توسط جايگاههاي عرضه بنزين و نفت گاز تلقي شده و با نرخ مذكور در ماده (7) اين قانون مشمول ماليات و عوارض مي گردد. ماليات و عوارض پرداختي بابت خريد بنزين و نفت گاز به عنوان اعتبار مالياتي براي جايگاه داران منظور نمي شود.
برابر با تبصره 3 بند الف ماده 26 قانون مالیات بر ارزش افزوده-
ماليات و عوارض پرداختي مؤديان بابت كالاهاي موضوع اين بند، در صورتي كه به عنوان مواد اوليه اصلي توسط واحدهاي توليدي به كار برده شود، به عنوان اعتبار مالياتي آن واحدها قابل پذيرش مي باشد. همچنين ماليات و عوارض پرداختي توسط واردكنندگان و توزيع كنندگان كالاهاي مزبور به عنوان اعتبار مالياتي آنان منظور مي گردد.
ب- طلا، جواهر و پلاتين:
1- اصل طلا، جواهر و پلاتين به كار رفته در مصنوعات ساخته شده از فلزات مزبور، معاف از ماليات و عوارض مي باشد.
2- اجرت ساخت، حقالعمل و سود فروشنده كالاهاي موضوع اين بند مشمول ماليات و عوارض با نرخ 9 درصد می باشد.
3- پس از راه اندازي سامانه مؤديان، عرضه كنندگان كالا و خدمات مربوط به اين بند مكلفند كليه عمليات خريد و فروش خود را در سامانه مزبور ثبت كنند. درج ارزش اصل طلا، جواهر و پلاتين، اجرت ساخت، حق العمل و سود فروشنده به تفكيك در صورتحساب الكترونيكي الزامي است. در صورت كتمان و يا عدم ثبت تمام يا برخي از معاملات در سامانه مذكور مشمول جريمه اي معادل 9 درصد ارزش اصل طلا، جواهر و پلاتين است كه غير قابل بخشودگي مي باشد. اين جريمه علاوه بر جريمه مذكور در بند «ب» ماده (36) اين قانون است.
4-كليه واحدهاي فعال در زنجيره عرضه كالا و خدمات مربوط به اين بند مكلفند حداكثر تا دو ماه پس از لازم الاجراء شدن اين قانون از پايانه فروشگاهي مورد تأييد سازمان استفاده كنند، در غير اين صورت اتحاديه هاي ذي ربط و اتاق اصناف ايران موظفند پروانه فعاليت واحدهاي موضوع اين بند در كل زنجيره مربوط را كه بدون استفاده از پايانه فروشگاهي اقدام به فروش كالا يا خدمت مي كنند، باطل نمايند. نيروي انتظامي موظف است از ادامه فعاليت واحدهاي فاقد پروانه جلوگيري كند.
پ- نوشابه هاي قندي گازدار و بدون گاز و ساير كالاهاي آسيب رسان به سلامت:
نوشابه هاي قندي گازدار و بدون گاز و ساير كالاهاي آسيب رسان به سلامت (به استثناي كالاهاي موضوع بند «ت» اين ماده) توليد داخل مشمول ماليات و عوارض با نرخ شانزده درصد (16%) و واردات آنها مشمول ماليات و عوارض با نرخ سي و شش درصد (36%) مي باشند. فهرست كالاهاي موضوع اين بند و واحدهاي توليدكننده آنها حداكثر دو ماه پس از ابلاغ اين قانون به پيشنهاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي و حداكثر يك ماه بعد از آن توسط كارگروهي مركب از نمايندگان تام الاختيار وزارتخانه مزبور، وزارت صنعت، معدن و تجارت و وزارت امور اقتصادي و دارايي تصويب مي شود. تغييرات فهرست موردنظر تا انتهاي دي ماه هر سال (براي اجراء در سال بعد) به ترتيب فوق تصويب و توسط وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي براي اجراء اعلام مي گردد. در صورت عدم تصويب فهرست مزبور در مهلت مقرر، فهرست پيشنهادي وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي پس از تأييد شوراي عالي سلامت و امنيت غذايي، ملاك عمل است.
ت- انواع سيگار و محصولات دخاني:
انواع سيگار و محصولات دخاني به شرح زير مشمول ماليات و عوارض مي شوند:
1- سيگار، توتون پيپ و تنباكوي توليد داخلي: بيست و پنج درصد.
2- سيگار، توتون پيپ و تنباكوي توليد داخل با نشان بين المللي كه فهرست آن هر سال توسط وزارت صنعت، معدن و تجارت تهيه و با تصويب هيأت وزيران ابلاغ مي شود: چهل درصد.
3– سيگار، توتون پيپ و تنباكوي وارداتي: شصت و پنج درصد.
4- توتون خام وارداتي: ده درصد.
5- توتون فرآوري شده وارداتي (خرمن توتون): سي و پنج درصد.
قابل توجه می باشد مستفاد از تبصره 1 بند ت ماده 26 قانون مالیات بر ارزش افزوده، نذخ های فوق از سال دوم اجراي این قانون (1400) هر سال پنج واحد درصد افزايش مي يابد تا زماني كه نرخ مذكور براي انواع سيگار و محصولات دخاني، توتون پيپ و تنباكوي توليد داخل به پنجاه و پنج درصد (55%)، براي توليدات داخل با نشان بين المللي به نود و پنج درصد (95%) و براي انواع سيگار و محصولات دخاني، توتون پيپ و تنباكوي وارداتي به يكصد و بيست و پنج درصد (125%) برسد.
مالیات بر ارزش افزوده کالاهای اساسی
مالیات و ارزش افزوده و عوارض گمرکی برخی از کالاهای اساسی، یک درصد می باشد:
اصلاح تصویبنامه موضوع تعیین حقوق گمرکی و مالیات بر ارزش افزوده کالاهای اساسی (گندم، برنج، شکر خام، روغن خام، دانه های روغنی، کنجاله سویا، جو، حبوبات، گوشت قرمز و گوشت مرغ)
تصویبنامه مصوب جلسه مورخ ۱۴۰۳/۰۱/۲۹ هیات وزیران درخصوص «اصلاح تصویبنامه موضوع تعیین حقوق گمرکی و مالیات بر ارزش افزوده کالاهای اساسی (گندم، برنج، شکر خام، روغن خام، دانه های روغنی، کنجاله سویا، جو، حبوبات، گوشت قرمز و گوشت مرغ)» طی نامه شماره ۸۵۶۱۴ در تاریخ ۱۴۰۳/۰۶/۰۶ توسط معاون اول رییس جمهور ابلاغ شد.
